NASA-nın kəşf etdiyi ekzoplanet 30 il ərzində görünməyəcək – Niyə?

NASA-nın TESS teleskopu ilə 7 il ərzində müşahidə olunan TOI-2535 b ekzoplanetinin sirri açılıb. Təxminən 1000 işıq ili uzaqlıqda yerləşən bu planet ulduzunun ətrafında 8.25 Yer günü sürəti ilə fırlanır, bu da Merkuri orbitindən 10 dəfə sürətlidir və onu “isti Yupiter” kateqoriyasına daxil edir.

Lakin astronomlar planetin orbitində qeyri-müntəzəm titrəmələr müşahidə ediblər. TOI-2535 b bəzən gözləniləndən 6 saat tez, bəzən isə 6 saat gec ulduzun qarşısından keçirdi. 2026-cı ilin mart ayında isə TESS teleskopu planetin ulduzun qarşısından keçməsi zamanı yaranan işıq azalmasını müşahidə edə bilmədi və beləliklə, planet sanki yoxa çıxdı.

Tədqiqatçılar bu vəziyyəti planetin orbitində görünməyən başqa bir qonşu planetin güclü cazibə təsiri ilə izah edirlər. Hər iki planet bir-birinin orbitini təsir edərək "sallanma" yaradırlar və bu səbəbdən TOI-2535 b-nin orbitinin bucaq bucağı dəyişir, nəticədə planet ulduzun qarşısından keçməyərək görünmür.

UCLA universitetindən Samuel Yee bildirib ki, "Biz kainatı saat mexanizmi kimi düşünürük, amma bu doğru deyil. Bir sistemdə bir neçə planet varsa, onlar bir-birinin orbitinə təsir göstərə bilər. Bu, ən güclü nümunədir, çünki planetlərin orbitləri çox sürətlə dəyişir və müşahidələr zamanı planetin görünməsi dayandı."

TOI-2535 b-nin ulduzun qarşısından keçməsi növbəti 30 il ərzində gözlənilmir, lakin görünməyən qonşu planet daha tez görünə bilər. Bu sistemin orbitlərinin bu qədər dəyişməsi planetlərin necə formalaşması və köç etməsi barədə yeni məlumatlar verir.

"İsti Yupiter" planetlərinin ulduzlarına yaxın yerlərdə formalaşması çətin olduğundan, bu planetlərin ulduzdan uzaqda yaranıb sonra yaxınlaşdığı düşünülür. TOI-2535 b-nin qonşu planetlə qarşılıqlı təsiri onun yavaş-yavaş ulduza doğru köç etdiyini göstərir.

Bu tədqiqat nəticələri 9 noyabr 2026-cı ildə Astrophysical Journal Letters jurnalında dərc olunub və ekzoplanetlərin dinamikası və formalaşması sahəsində əhəmiyyətli irəliləyiş hesab olunur.