Elm və Skeptisizm: Sağlam Gələcəyin Açarı və Qarşısındakı Böyük Təhlükələr

Elm və Skeptisizmin Tarixi

Alimlər əvvəllər xəstəliklərin səbəbi kimi “miasmalar” – pis qoxulu buxarların havada yayıldığını düşünürdülər. Yüzillərlə günəşin Yer ətrafında döndüyünə inanılırdı. 1950-ci illərə qədər isə lobotomiyalar ruhi xəstəliklərin ən yaxşı müalicəsi sayılırdı. Bu köhnə inanclar skeptik alimlərin elmi metoddan istifadə edərək apardıqları tədqiqatlar nəticəsində təkzib edildi. Onlar fərziyyələr irəli sürüb, təcrübələr aparıb, müşahidə edib, analiz etdilər və nəticələri dərc etdilər. Bu, dünyagörüşümüzdə dönüş yaratdı.

Şübhə və müzakirə elmi metodun əsasını təşkil edir, bu da mövcud fikirləri sınayır və yeni ideyaların yaranmasına şərait yaradır. Bu səbəbdən elmi skeptisizm tarixin ən böyük kəşflərinin başlanğıcıdır.

Elm İnsan Həyatını Necə Dəyişdirib?

II Dünya Müharibəsindən sonra ABŞ-ın Elmi Tədqiqatlar və İnkişaf İdarəsinin rəhbəri Vannevar Bush yazırdı: “Elmi tərəqqi olmadan digər sahələrdə əldə olunan nailiyyətlər də ölkəmizin sağlamlığını, rifahını və təhlükəsizliyini təmin edə bilməz.”

ABŞ elmə etdiyi investisiyalar sayəsində iqtisadi, texnoloji və hərbi supergücə çevrildi. Telefon, lampochka (işıq lampası) və təyyarə ixtira edildi; yarımkeçiricilər və İnternet inkişaf etdirildi; son illərdə isə ölümcül pandemiya ilə mübarizədə böyük uğurlar qazandı.

Milli Elmi Fondun hesablamalarına görə, II Dünya Müharibəsindən sonra ABŞ-ın ÜDM artımının 85%-i elm və texnologiyanın inkişafına bağlıdır.

1900-cü ildə ABŞ-da orta ömür 47 ildən bir az çox idi. Qızılca kimi ölümcül xəstəlik 2000-ci ildə ölkədə demək olar ki, aradan qaldırılmışdı. Lakin 2025-ci ildə ABŞ-da 2,283, 2026-cı ilin ilk iki ayında isə 1,281 qızılca hadisəsi qeydə alınıb. Bu, peyvəndlərin təsirinin inkar edilməsinin və elmi metodun zəifləməsinin təhlükəsini göstərir.

Çin və Biotibb Sahəsində Rəqabət

Son on ildə Çin biotibb tədqiqatlarına xərclərini 400 dəfə artırıb. Çin hazırda qlobal biotibb patentlərinin ABŞ-dan daha çox hissəsini idarə edir və oxşar sayda yeni dərmanlar üzərində işləyir. Bu, Çin elminin qlobal səviyyədə güclənməsinin göstəricisidir.

Skeptisizmin İki Üzü

Elmi metod insanlara xəstəlikləri müalicə etmək və aclığı aradan qaldırmaq imkanı verir. Amma son skeptisizm dalğası – COVID-19, iqlim dəyişikliyi və peyvəndlərə qarşı sübutsuz iddialar – təhlükəli nəticələrə səbəb olur. mRNA peyvəndlərinə qarşı artan inkar insanların sağlamlığını riskə atır və keçmişdə əldə olunmuş kəşflərin itirilməsinə yol aça bilər.

Nəticə

Elm insan həyatını xilas edir, rifahı artırır və gələcəyimizi qurur. Onun metodunun qorunması və inkişafı hər birimizin məsuliyyətidir. Skeptisizm sağlam müzakirə və şübhə üçün vacib olsa da, sübutsuz inkar cəmiyyət üçün ciddi təhlükədir. Bu mübarizədə hər kəsin rolu var – elmə inam və həqiqətə sadiqlik gələcəyimizi müəyyən edəcək.