Elmi Saxtakarlıq: Müəlliflik Yerləri Minlərlə Dollara Necə Satılır?

Elmi saxtakarlığın qaranlıq tərəfi

Son illərdə elmi tədqiqatlarda müəlliflik yerlərinin satışı geniş yayılıb. 2020-ci ilin martından 2026-cı ilin aprelinə qədər 18,700-dən çox elmi saxtakarlıq elanları bu bazarın nə qədər böyük olduğunu göstərir.

Kağız fabrikləri və onların fəaliyyəti

Yeddi böyük kağız fabriki müəlliflik yerlərini satır və bu xidmətləri Yaxın Şərq, Mərkəzi Asiya, Şərqi Avropa və Hindistan kimi regionlara təqdim edirlər. Qiymətlər 57 dollardan başlayaraq 5600 dollara qədər dəyişir, median qiymət isə təxminən 800 ABŞ dollarıdır (təxminən 1360 AZN). Bəzi kağız fabrikləri müəlliflikdən əlavə, patentlərdə və müəlliflik hüquqlarında adın qeyd olunması, eləcə də mükafatların alınması kimi xidmətlər də təklif edir. Onlar həmçinin mövsümi endirimlər və bayram kampaniyaları keçirirlər.

Telegram və digər platformalarda elanlar

Üç kağız fabrikinin elanları Telegram platformasında yerləşdirilib və bu elanların böyük hissəsi Hindistan, İraq və Özbəkistandan gəlir. Digər dörd kağız fabriki isə Rusiya, Latviya, Qazaxıstan və Ukraynada fəaliyyət göstərir. Ümumilikdə 2,311 Telegram elanı və 16,399 vebsayt elanından ibarət məlumatlar toplanıb.

Nəşrlərin təsiri və geri çəkilmələr

600-dən çox yoxlanılan elandan 53-ü uyğun başlıqlı nəşrlərə çevrilib. Bu nəşrlərdən beşi geri çəkilib, biri isə çapdan əvvəl geri götürülüb. Dörd uyğun nəşr Springer Nature jurnallarında, beşi Wiley jurnallarında, 23-ü IEEE konfrans materiallarında, üçü isə Elsevier, Frontiers və Taylor & Francis jurnallarında dərc olunub. Maraqlıdır ki, bəzi nəşrlər elanlarda göstərilən naşirlərdən fərqli jurnallarda çap edilib.

Ekspertlərin fikirləri

Reese Richardson bildirir ki, “Kağız fabrikləri müxtəlif sahələrdə fəaliyyət göstərir və ‘kağız fabriki’ ifadəsi onların bütün fəaliyyətlərini tam əhatə etmir.” Bu sözlər onların fəaliyyətinin nə qədər geniş və mürəkkəb olduğunu göstərir. Wiley nəşriyyatından bir nümayəndə isə əlavə edir ki, “Bu araşdırma əməliyyatların maliyyə həcmində nə qədər böyük olduğunu göstərir.”

İnsanlara və elmi ictimaiyyətə təsiri

Bu saxtakarlıq elmi tədqiqatların etibarlılığını sarsıdır və elmi ictimaiyyətin inamını azaldır. Həqiqi tədqiqatçılar üçün bu, ədalətsiz rəqabət və peşəkarlığın dəyərinin aşağı salınması deməkdir. Belə bir qaranlıq bazarın mövcudluğu elmi inkişafın qarşısında ciddi maneədir.

Nəticə

Elmi saxtakarlıq və müəlliflik yerlərinin satışı tədqiqat dünyasında ciddi problemlər yaradır. Bu qaranlıq bazarın qarşısının alınması üçün beynəlxalq əməkdaşlıq və ciddi nəzarət mexanizmləri tələb olunur. İnsanların elmi həqiqətə olan inamını bərpa etmək üçün bu məsələni ciddi araşdırmaq vacibdir.