Ensefalit Lethargica: Yuxu Xəstəliyinin Sirri Niyə Hələ Açıla Bilmir?

Ensefalit lethargica: Unudulmaz yuxu xəstəliyi

1917-1930-cu illərdə milyonlarla insanı sarsıdan Ensefalit lethargica (EL) xəstəliyi hipersomniya, hərəkətsizlik və digər nevroloji simptomlarla yadda qaldı. Bu xəstəlik təxminən 500 min insanın həyatına son qoydu və İspan qripi pandemiyası ilə eyni dövrdə yayıldı.

Xəstəliyin səbəbi hələ məlum deyil

Ensefalit lethargica-nın dəqiq səbəbi hələ müəyyən edilməyib. Tibb mütəxəssisləri enteroviruslar və autoimmun pozuntuları mümkün səbəblər kimi araşdırır. Xəstəliyin yoluxma mexanizmi və müalicə üsulları isə hələ də sirr olaraq qalır.

İki mərhələli ağır xəstəlik

Xəstəlik iki mərhələdə inkişaf edir: ilkin akut mərhələdə baş ağrısı və ümumi narahatlıq müşahidə olunur. Daha sonra somnolensiya (yuxululuq) və bəzən aktiv deliryum kimi simptomlar ortaya çıxır. Xroniki mərhələdə isə Parkinsonizm simptomları inkişaf edir. Ensefalit lethargica-nı keçirmiş insanların təxminən 50 faizi daimi şəxsiyyət dəyişiklikləri və psixoz kimi ağır fəsadlarla üzləşib.

Tarixi və sonrakı hallar

Bu xəstəlik İspan qripi pandemiyası ilə paralel yayıldı; İspan qripi 1918-1920-ci illərdə 50 milyon insanın ölümünə səbəb oldu. Ensefalit lethargica isə təxminən 500 min insanın həyatını itirməsinə səbəb oldu. Son 85 ildə yalnız 80 yeni hal qeydə alınıb. Xəstəliyin sağ qalan sonuncu tanınmış xəstəsi, Philip Leather, 2002-ci ildə 82 yaşında vəfat edib.

İnsan həyatına təsiri və gələcək suallar

Ensefalit lethargica insan həyatını dərin şəkildə dəyişdirib. Onun səbəbləri, yayılma yolları və gələcəkdə yenidən ortaya çıxıb-çıxmayacağı hələ də tibb dünyasının cavabını gözləyən suallardır. Bu sirli xəstəlik 20-ci əsrin ən böyük tibbi sirrlərindən biri olaraq qalır.