Erkən Kainatın 3D Xəritəsi: Ulduzlararası İşığın Sirri İlk Dəfə Açıqlanır

Kainatın erkən dövrünə səyahət

Astronomlar kainatın ən böyük 3D xəritələrindən birini təqdim ediblər. Bu xəritə 9-11 milyard il əvvəl hidrogenin yaydığı Lyman-alfa işığını göstərir və qalaktikalar arasındakı gizli "işıq dənizini" üzə çıxarır.

HETDEX və Hobby-Eberly Teleskopu

Xəritə Hobby-Eberly Teleskopunda (HET) aparılan Hobby-Eberly Telescope Dark Energy Experiment (HETDEX) layihəsinin məlumatları əsasında hazırlanıb. Bu teleskop Texasdakı McDonald Rəsədxanasında yerləşir və 600 milyondan çox spektr əsasında kainatdakı hidrogen paylanmasını 3D formatda təsvir edir.

Kainatın ulduz əmələ gəlməsinin pik dövrü

Xəritə kainatın "kosmik nöqtə" adlanan, ulduz əmələ gəlməsinin ən aktiv dövrünü əhatə edir. Tədqiqatçılar zəif fon parıltısını da aşkar edərək, təkcə parlaq qalaktikaları deyil, həm də onların arasındakı zəif hidrogen qazını xəritələşdiriblər. Bu, qalaktikaların formalaşması və erkən kainatın strukturlarını daha yaxşı anlamağa imkan verir.

Ekspertlərin fikirləri

Astronom Robin Ciardullo qeyd edir ki, "Lyman-alfa radiasiyası kainat tarixində ulduz əmələ gəlməsinin pik dövründəki qalaktikaların mühüm xüsusiyyətidir." Maja Lujan Niemeyer əlavə edir: "Görünməyən boşluqlarda belə işıq dənizi var." Caryl Gronwall isə bu tədqiqatı "intensivlik xəritələşdirilməsi texnikasının ilk həyəcanverici addımı" kimi qiymətləndirir.

İnsanlıq üçün mənası

Bu xəritə yalnız ulduzların yaranma tarixini aydınlaşdırmır, həm də kainatın böyük strukturunun necə formalaşdığını göstərir. Gələcəkdə bu cür tədqiqatlar kainatın sirlərini daha dərindən anlamağa və insanlığın kosmosa baxışını dəyişməyə imkan verəcək. Tədqiqatın nəticələri 3 mart 2026-cı ildə The Astrophysical Journal jurnalında dərc olunub.