Avropa İttifaqı ilk dəfə CRISPR ilə gen redaktəli bitkilərə məhdudiyyətləri azaldır

Avropada gen redaktəli bitkilərə yeni yanaşma

Avropa İttifaqı gen redaktəli bitkilərin yetişdirilməsinə dair sərt qaydaları yumşaldaraq, kənd təsərrüfatında innovasiyaların inkişafına şərait yaradır. Əvvəllər bu bitkilər GMO kimi tənzimlənirdi və ciddi məhdudiyyətlərə məruz qalırdı.

CRISPR texnologiyasının rolu və yeni qaydalar

CRISPR vasitəsilə bitkilərin DNT-sində kiçik, dəqiq dəyişikliklər edilir. Yeni qaydalar gen redaktəli bitkiləri iki qrupa – NGT-1 və NGT-2 – ayırır. NGT-1 qrupu məhdud sayda dəyişikliklərə malik bitkiləri əhatə edir və ənənəvi üsullarla yetişdirilən bitkilərlə eyni qaydada tənzimlənir. NGT-2 qrupu isə GMO qaydalarına tabe qalır.

Məhdudiyyətlərin insan və iqtisadi təsirləri

NGT-1 bitkilərdə edilən dəyişikliklərin sayı və DNT bazalarının sayı məhdudlaşdırılır ki, bu da təbii mutasiyaların xarakterinə uyğun deyil və bir neçə xüsusiyyəti eyni bitkidə redaktə etməyi çətinləşdirir. 2023-cü ildə Avropa Komissiyasının qiymətləndirməsinə görə, sərt qaydalar 2030-cu illərin əvvəllərində illik 2.7 milyard avro (təxminən 5.1 milyard manat) iqtisadi itkiyə səbəb ola bilər.

Qlobal müqayisə və tənqidlər

ABŞ-da isə bitkilər məhsulun xüsusiyyətlərinə görə təsdiqlənir, yetişdirmə üsuluna görə deyil. Bu yanaşma tədqiqatların inkişafını daha çox stimullaşdırır. Avropa İttifaqının yeni qaydalarında isə hələ də çatışmazlıqlar qalır.

Yerli ərzaq təhlükəsizliyi və iqlim çağırışları

İqlim dəyişikliyi və geosiyasi qeyri-sabitlik Avropada yerli ərzaq təhlükəsizliyinə təzyiq göstərir. Eyni zamanda, pestisidlərin və gübrələrin istifadəsinə məhdudiyyətlər kənd təsərrüfatında əlavə çətinliklər yaradır. Yeni qaydalar bu problemlərin həllində gen redaktəli bitkilərin rolunu artırmaq məqsədi daşıyır, lakin tətbiq mexanizmi hələ tam aydın deyil.

Bu dəyişikliklər Avropanın kənd təsərrüfatında innovasiyalara açıq olmasını göstərir, lakin gələcəkdə daha çevik və elmi əsaslı tənzimləmələr tələb olunur.