Estoniya AI ilə qanun səhvlərini necə aşkar edir və 24 milyon avro itkidən qorunur?

Estoniyada AI qanun layihələrində səhvləri aşkar edir

Estoniya parlamentində qəbul edilən Qumar Vergisi Qanununda ciddi ifadə səhvi ortaya çıxdı. Bu səhv onlayn kazinoları vergi sistemindən xaric edirdi və nəticədə hökumət ildə 24 milyon avro (təxminən 46 milyon manat) itirdi. Problemi bir qumar operatorunun hüquq müşaviri aşkar etdi, lakin AI texnologiyaları ilə daha dərindən araşdırıldı.

Luukas Ilves və AI aləti Apsakaleidja

Luukas Ilves, AI sistemləri Claude və Gemini-dən istifadə edərək qanun layihələrini yoxlayan "Apsakaleidja" adlı prototip alət yaratdı. Bu alət Riigikogu saytından layihələri götürərək 112 qanun layihəsini qiymətləndirdi və onların 102-sinin yüksək risk daşıdığını müəyyənləşdirdi. Ilves bu aləti milli televiziyada nümayiş etdirərək, AI-nin qanunvericilikdə səhvləri aşkar etməkdə nə qədər effektiv olduğunu göstərdi.

Estoniyanın rəqəmsal idarəetmədə qabaqcıl rolu

Estoniya dövlət xidmətlərinin 99 faizi artıq onlayndır və AI texnologiyalarını qanun layihələrinin yoxlanılması və dövlət idarələrində avtomatlaşdırma üçün istifadə etməyi planlaşdırır. Parlamentə təqdim olunan yeni qanun layihəsi dövlət və yerli idarələrə AI və rəqəmsal həllərdən istifadə edərək inzibati prosesləri avtomatlaşdırmaq hüququ verir. Ölkə həmçinin AI agentləri üçün rəqəmsal şəxsiyyət yaratmağı planlaşdırır ki, bu, dünyada bir ilk olacaq.

İnsan iştirakı və məsuliyyət məsələləri

Estoniyada AI qərarlarında insanın iştirakı müzakirə mövzusudur. Avtomatlaşdırılmış qərarlarda audit izi saxlanmalı, vətəndaşlar qərarı mübahisələndirə və insan müdaxiləsi tələb edə bilərlər. AI sistemlərinin məsuliyyəti və şəffaflığı təmin edilməlidir. Ölkə vurğulayır ki, AI demokratiyanı əvəz etməyəcək, əksinə onu gücləndirəcək.

Gələcəyə baxış

2035-ci ilə qədər AI-nin məhsuldarlığı ikiqat artırmaq hədəfi qoyulub və Eesti.ai proqramı vasitəsilə vətəndaşların AI bacarıqları artırılır. Bu proqramın müşahidəçiləri arasında Bolt-un təsisçisi Markus Villig və Apsakaleidjanın yaradıcısı Luukas Ilves var. Estoniya rəqəmsal idarəetmədə AI-nin tətbiqi ilə həm vətəndaşların həyatını asanlaşdırır, həm də qanunvericilikdə səhvlərin qarşısını alır.