Ətraf Mühit Ürək Xəstəliklərində Niyə Ölüm Riskini Artırır?

Ətraf mühit və ürək sağlamlığı arasında əlaqə

Ürək xəstəlikləri dünyada ən çox ölümə səbəb olan xəstəliklərdəndir. Hər il 5,5 milyondan çox insan ürək xəstəlikləri ilə bağlı dünyasını dəyişir. Lakin bu faciənin yalnız genetik və həyat tərzi faktorları ilə izah olunmadığı ortaya çıxır. Avropanın aparıcı kardioloqları və mütəxəssisləri bildirirlər ki, ətraf mühitin çirkliliyi ürək xəstəliklərinin inkişafında əsas rol oynayır.

Smog və istilik – görünməyən təhlükələr

Smog hər il 2 milyondan çox infarkt və insult ölümünə səbəb olur. Sənayeləşmə və şəhərlərin sürətlə böyüməsi havanın keyfiyyətini pisləşdirir və ürək üçün ciddi təhlükə yaradır. Avropada temperatur 20-22 dərəcədən yuxarı olduqda, hər bir dərəcə artımı ürək xəstəlikləri səbəbindən ölüm hallarını orta hesabla 2,1% artırır. İllik təxminən 100 min ölüm istiliklə bağlıdır və bu rəqəm getdikcə yüksəlir.

Mikroplastiklər və kimyəvi maddələr – yeni risklər

Mikroplastiklər nəfəs yolu ilə bədənə daxil olaraq ürək-damar sisteminə zərər verir. PFAS kimi kimyəvi maddələr də ürək xəstəliklərinin riskini artırır. PFAS insan orqanizminə pentolların, su keçirməyən parçaların, kosmetik vasitələrin və qida qablaşdırmalarının tərkibindən daxil olur. Bu maddələrə yüksək səviyyədə məruz qalanlarda koronar xəstəlik riski 10-20% artır. Mikroplastiklər isə havadan nəfəs yolu ilə daxil olaraq ağciyər xəstəliklərinə və ürək-damar problemlərinə səbəb ola bilər.

Səs-küy və işıq çirkliliyi – ürək üçün əlavə yük

Trafik səs-küyü Avropada ildə 12 mindən çox ölümə səbəb olur. Avropa İttifaqında əhalinin 20%-dən çoxu gündəlik orta səviyyəsi 53 desibeldən yuxarı olan səs-küyə məruz qalır ki, bu da Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının tövsiyə etdiyi 40 desibel həddindən çoxdur. Bu səs-küy yüksək qan təzyiqi və ürək xəstəlikləri riskini artırır. Gecə işıqlandırması melatoninin azalmasına səbəb olur, ürək xəstəlikləri riskini yüksəldir və ildə təxminən 10 min ölümə gətirib çıxarır. Eyni zamanda, işıq çirkliliyi beyin funksiyalarına və əhval-ruhiyyəyə mənfi təsir göstərir.

Şəhər planlamasında sağlamlıq ön plandadır

Londonda tətbiq olunan Ultra Low Emission Zones (ULEZ) zonaları azot dioksid səviyyələrini əhəmiyyətli dərəcədə azaldıb. Barcelona və Paris kimi şəhərlər sağlamlıq üçün yenidən planlaşdırılır. İtaliyada Milan, Bologna, Torino və Roma davamlı nəqliyyat siyasətləri ilə hava çirkliliyini azaltmağa çalışır. Bu tədbirlər insanların həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq və ürək xəstəlikləri riskini azaltmaq məqsədi daşıyır.

İnsanlar və gələcək

Məlumatlar göstərir ki, ətraf mühitin sağlamlığı birbaşa insan ürəyinin sağlamlığı ilə bağlıdır. Hər bir nəfərin nəfəs aldığı hava, eşitdiyi səs və gördüyü işıq onun ürək xəstəliyi riskini artırır və ya azaldır. Bu çağırış yalnız dövlətlərin deyil, hər birimizin məsuliyyətidir. Gələcək nəsillər üçün daha təmiz və sağlam şəhərlər yaratmaq indi hər zamankindən daha önəmlidir.