Fotosintezin başlanğıcı və həyatı dəyişdirən gücü

Fotosintezin başlanğıcı və həyatı dəyişdirən gücü

Dünyanın ən qədim biokimyəvi proseslərindən biri olan fotosintez, təxminən 2,4 milyard il əvvəl cianobakteriyaların günəş enerjisi və karbon dioksidi istifadə edərək suyu oksigen və hidrogenə parçalamaq bacarığı ilə başladı. Bu proses nəticəsində atmosferdə oksigenin səviyyəsi artdı və Böyük Oksidləşmə Hadisəsi baş verdi, həyatın yeni mərhələsinin əsasını qoydu.

Torpaq bitkiləri və oksigenin sabitliyi

Torpaq bitkiləri isə təxminən 450 milyon ildir ki, fotosintez prosesini həyata keçirir. Bu müddət ərzində atmosferdə oksigen səviyyəsi 21%-ə çataraq son 800 min ildir sabit qalıb. Oksigen sayəsində canlılar nəfəs alır və həyat davam edir.

Fotosintezin kimyəvi sehrbazlığı

Fotosintez mürəkkəb kimyəvi reaksiyalardan ibarətdir. Günəş enerjisi ilə 6 molekul karbon dioksid və 6 molekul su birləşərək 1 molekul qlükoza və 6 molekul oksigenə çevrilir. Bu proses laboratoriyada təkrarlamaq çox çətindir. İtalyan yazıçısı Primo Levi bunu “poeziya solennə, yalnız kimyaçılara məlum” kimi təsvir edib.

Oksigenin həyatı qoruyan rolu

Atmosferdə yaranan ozon təbəqəsi ultrabənövşəyi şüalardan qoruyur, metanın azalması isə planetin soyumasına səbəb olub. Anoksik şəraitdə yaşayan canlıların çoxu oksigenin artması ilə məhv olsa da, bəzi mikroblar və heyvanlar oksigeni nəfəs almağı öyrənərək yeni həyat formaları yaratdılar.

İnsanlıq üçün fotosintezin önəmi

Ağaclar və bitkilər təbii maşınlar kimi fotosintezi həyata keçirir. Günəşdən gələn enerji dünyada tələbatdan minlərlə dəfə çoxdur, amma onu səmərəli istifadə etmək üçün fotosintezin sirrlərini anlamaq vacibdir. Bu, insanlığın enerji və ekoloji problemlərini həll etməkdə açar ola bilər.

Fotosintez sadəcə kimyəvi reaksiya deyil, həyatın özü üçün əvəzsiz bir mənbədir. Hər nəfəs aldığımız oksigen, milyard illər əvvəl başlayan bu təbii möcüzənin nəticəsidir.