Gamma Cas ulduzunun sirri ilk dəfə XRISM teleskopu ilə açıldı: Kosmosda yeni kəşf!

Gamma Cas ulduzunun sirri və rentgen şüaları

Gamma Cas, Kassiopiya bürcünün W şəklindəki ulduz qrupunun mərkəzində yerləşən və gecə səmasında 63-cü ən parlaq ulduzdur. Onun güclü rentgen şüaları uzun illər alimləri çaşdırıb. 1976-cı ildə Gamma Cas-ın yüksək enerjili rentgen şüaları yaydığı aşkar edildi və plazmanın temperaturu 150 milyon dərəcə selsi səviyyəsinə çatdı.

Tarixi kəşflər və Sovet alimlərinin araşdırmaları

1866-cı ildə İtaliyalı astronom Angelo Sekki Gamma Cas ulduzunun hidrogen emissiyalarında qeyri-adi xüsusiyyətlər aşkar etdi və bu ulduz üçün "Be ulduzu" adlı yeni təsnifat yaratdı. Be ulduzları çox sürətlə, təxminən ulduzun dağılmasına səbəb ola biləcək sürətlə fırlanır və bu da onların ekvatorundan qazın atılmasına səbəb olur. Sovet alimləri, xüsusilə A.A. Boyarchuk və V.G. Gorbatskii, Gamma Cas-ın qaz diskini fərdi qaz topaları kimi modelləşdirərək onun davranışını izah etməyə çalışıblar. Lakin bu tədqiqatlar əsasən rus dilində yayımlandığı üçün Qərbdə az tanınıb.

Yeni tədqiqat və XRISM teleskopunun rolu

Yaponiyanın JAXA agentliyinin XRISM rentgen teleskopu ilə aparılan yeni müşahidələr Gamma Cas ulduzunun sirrini açmağa kömək edib. Universiteti Liège-dən Yaël Nazé bildirib ki, "Gamma Cas sirrinin həllində XRISM müşahidələrinin böyük rolu var". Tədqiqatlar göstərir ki, Gamma Cas-dan çıxan qaz diskini orbitindəki ağ cırtdan ulduz udur və bu qarşılıqlı təsir güclü rentgen şüalarının əsas səbəbidir.

İkili ulduz sistemlərinin nadirliyi və gələcək perspektivlər

Gamma Cas kimi ikili ulduz sistemləri, xüsusilə aşağı kütləli ulduzlarda çox nadir hallarda müşahidə edilir. Bu sistemlərin öyrənilməsi ulduzların həyat dövrünü və kosmik hadisələrin mexanizmini daha yaxşı anlamağa imkan verir. Yeni tədqiqatlar uzun illər davam edən müzakirələri yekunlaşdırır və gələcəkdə daha dəqiq modellərin yaradılmasına zəmin hazırlayır.

Gamma Cas ulduzunun sirrinin açılması kosmik fizikada böyük irəliləyişdir. Bu, yalnız ulduzların deyil, həm də onların ətrafındakı mürəkkəb proseslərin daha dərindən anlaşılmasına yol açır. İnsanlar üçün isə bu, kainatın daha bir sirrinin açılması deməkdir – ulduzların parlaq işığında gizlənən hekayələrin ortaya çıxmasıdır.