Göbələklər atmosferdə buz əmələ gətirir: Təbiətin gizli mexanizmi açılır

Göbələklərin buz əmələ gətirmə qabiliyyəti

Bəzi göbələklərin -2 dərəcə Selsidə buz əmələ gətirə bilən xüsusi zülallara sahib olduğu aşkar edilib. Bu zülal bakteriyalardan fərqli olaraq toksik deyil və az konsentrasiyada belə sərt şəraitdə aktiv qala bilir. Göbələk zülalının genetik kökü milyonlarla il əvvəlki uzaq bakterial əcdada bağlı olsa da, göbələklər bu xüsusiyyəti öz fiziki tələblərinə uyğunlaşdıraraq daha həll olunan və stabil bir quruluş əldə ediblər.

Təbiətdə buz nüvələşdiricilərin rolu

Buz nüvələşdiricilər atmosferdə buludların yaranmasında əsas rol oynayır. 1974-cü ildən bəri bəzi bakteriyaların buz əmələ gətirdiyi məlumdur, 1990-cı ildə isə göbələklərin də bu qabiliyyətə malik olduğu təsdiqlənib. Mortierellaceae ailəsinə aid adi torpaq göbələkləri bu prosesdə iştirak edir və onların zülalı gümüş iodid kimi toksik olmayan alternativ kimi qiymətləndirilir.

Ekspertlərin fikirləri və tədqiqatın əhəmiyyəti

Virginia Tech və Boise State University alimləri bildirirlər ki, göbələklər bakteriyalardan fərqli olaraq, buz əmələ gətirən zülalı özünəməxsus şəkildə adaptasiya ediblər. "Göbələklər bakteriyalarla oxşar təkrarlanan ardıcıllıq arxitekturasından istifadə edir, lakin daha həll olunan və stabil molekul yaradıblar", – deyə tədqiqatçılar vurğulayır. Bu kəşf sayəsində buludlarda bu molekulların miqdarını müəyyən etmək və iqlim modellərini təkmilləşdirmək daha asan olacaq.

İnsan və ekosistemlər üçün nəticələr

Göbələklərin buz əmələ gətirməsi iqlim dəyişikliklərinin daha dəqiq proqnozlaşdırılmasına kömək edə bilər. Eyni zamanda, toksik olmayan və effektiv göbələk zülalı gümüş iodidə (silver iodide) alternativ olaraq istifadə edilə bilər ki, bu da ətraf mühitin qorunmasına xidmət edir. Bu kəşf təbiətin incə tarazlığını və insan həyatına təsirini daha dərindən anlamağa imkan yaradır.