Gondvana: Yer üzünün unudulmuş superqitəsi necə yenidən kəşf edildi?

Gondvana: Yer üzünün qədim superqitəsi

550 milyon il əvvəl yaranan Gondvana, Yer üzündə uzun müddət hökmranlıq edən böyük qitələr toplusu olub. Bu nəhəng qitə Cənubi Amerika, Afrika, Ərəbistan, Madaqaskar, Hindistan, Avstraliya və Antarktida kimi böyük torpaq sahələrini birləşdirirdi.

Gondvananın parçalanması və qalıqları

Təxminən 180 milyon il əvvəl Gondvana parçalanmağa başladı və bu proses nəticəsində bugünkü qitələr formalaşdı. Maraqlıdır ki, Gondvananın qalıqları yalnız bu qitələrdə deyil, həm də Asiya, Avropa və Şimali Amerika qitələrinin altında basdırılıb.

Yeni tədqiqatın nəticələri

Əvvəllər Gondvananın Yer üzündəki torpaq sahəsinin 64 faizini təşkil etdiyi düşünülürdü. Lakin Çin Geoloji Elmlər Akademiyası və Avstraliyanın Curtin Universitetinin birgə apardığı araşdırma bu rəqəmi 80 faizə qədər artırıb. Bu isə Gondvananı “Böyük Gondvana” kimi yenidən təsnif etməyə əsas verir.

Himalayda tapılan granit nümunələri

Himalay dağlarında tapılan 20, 50 və 120 milyon il yaşında granit nümunələri Gondvananın yaranma dövrü ilə bağlı mühüm ipucları verir. Bu nümunələr qədim kontinental blokun tərkib hissəsi olub və Gondvananın formalaşdığı dövrə, yəni 700-550 milyon il əvvələ aiddir.

Qaya nümunələrinin qlobal yayılması

Araşdırmalar göstərir ki, Gondvanaya aid qaya nümunələri Qazaxıstan, Çin, Avropa dağları və ABŞ-dakı Appalaç dağlarında da mövcuddur. Bu, Gondvananın təsir dairəsinin nə qədər geniş olduğunu göstərir.

Yer üzündə superqitə yoxdur, amma tarix yaddaşımızda qalır

Hazırda Yer üzündə superqitə mövcud deyil. Ən böyük qitə olan Afro-Evraziya isə Yer üzünün torpaq sahəsinin təxminən 57 faizini təşkil edir, bu isə superqitə statusu üçün kifayət deyil.

Bu tədqiqatın nəticələri Science jurnalında dərc olunub və qitələrin tarixi ilə bağlı mövcud anlayışları dəyişdirərək, Yer üzünün geoloji keçmişini yenidən yazmağa kömək edir.