Günəşin Ölümü: Ulduzların Maqnetik Güclərinin Sirri İlk Dəfə Açıqlanır

Ulduzların Maqnetik Dünyası

Alimlər uzun müddət ölü ulduzlarda, yəni ağ cırtdanlarda fosilləşmiş maqnetik sahələr aşkar ediblər. Bu kəşf ulduzların qırmızı nəhəng fazasından ağ cırtdan fazasına keçidini, yəni Günəşin təxminən 5 milyard ildən sonra yaşayacağı prosesi daha yaxşı anlamağa kömək edir. Maqnetik sahələr ulduzun həyat dövrü boyunca qalır və onların daxili və xarici strukturlarını formalaşdırır.

Günəşin Gələcəyi və Maqnetizm

Günəş təxminən 5 milyard ildən sonra nüvəsindəki hidrogeni tükədərək nüvəsi çökməyə başlayacaq. Bu zaman xarici təbəqələri genişlənərək qırmızı nəhəng fazasına daxil olacaq və ölçüsü təxminən 100 dəfə böyüyəcək, Marsın orbitinə qədər genişlənməsi mümkündür. Qırmızı nəhəng nüvəsi səthdən 10 dəfə sürətli fırlanır və güclü maqnetik sahələrə malikdir. Bu maqnetik sahələr ulduzun daxili dinamikasına və həyat müddətinə təsir göstərir.

Asteroseysmologiyanın Rolu

Ulduzların maqnetizmini anlamaqda asteroseysmologiya — yəni ulduz sarsıntılarının öyrənilməsi — mühüm rol oynayır. Bu metodla alimlər ulduzların nüvəsindəki maqnetik sahələrin səthə necə yayıldığını araşdırırlar. Tədqiqatlar göstərir ki, maqnetik sahələr ulduz səthində topa səthi kimi seqmentləşmiş, yəni qabıqvari struktura malik olur.

Hələ Qaranlıqda Qalan Suallar

Günəş nüvəsinin maqnetik olub-olmaması hələ də dəqiq məlum deyil. Əgər nüvədə maqnetik sahə varsa, bu, hidrogenin nüvəyə gətirilməsi kimi proseslər vasitəsilə Günəşin ömrünü uzada bilər. Lakin maqnetik sahələrin gücü və bu mexanizmlərin necə işlədiyi hələ tam aydın deyil.

İnsan və Kosmos Arasında Bağ

Bu tədqiqat yalnız ulduzların fizikasını deyil, həm də Günəş sistemimizin gələcəyini anlamağa kömək edir. Günəşin həyat dövründəki dəyişikliklər Yer üzündə həyatın davamlılığına təsir göstərə bilər. Alimlərin araşdırmaları ulduzların maqnetik dünyasını daha yaxşı başa düşməyimizə və gələcək nəsillər üçün yeni perspektivlər açmağa imkan verir.

Tədqiqat 14 aprel 2026-cı ildə Astronomy & Astrophysics jurnalında dərc olunub və Institute of Science and Technology Austria (ISTA) alimləri tərəfindən aparılıb.