Hava Dumanındakı Hissəciklərin Sürətini Ölçmək Üçün İnnovativ Riyazi Alət

Hissəciklərin Hərəkəti Hələ Də Sirr Saxlayırdı

Hava dumanındakı mikroskopik hissəciklərin sürtünmə əmsalını hesablamaq uzun müddət elm adamları üçün çətin məsələ olub. 1910-cu ildə Böyük Britaniyalı fizik Ebenezer Cunningham bu sahədə ilk düsturu təqdim etdi. Lakin onun düsturu yalnız mükəmməl kürəvi hissəciklər üçün işləyirdi. Halbuki, mikroplastiklər və viruslar kimi zərərli hissəciklər nadir hallarda belə sadə formaya malikdir.

Yeni Riyazi Alət: Korreksiya Tensörü

Birləşmiş Krallığın Warwick Universitetindən Duncan Lockerby bu problemi kökündən həll etmək üçün “korreksiya tensörü” adlı yeni riyazi obyekt yaratdı. Bu tensör hissəciklərin istənilən formadakı sürtünməsini hesablamağa imkan verir. Lockerby bu yeniliyi belə izah edir: “Əsas məqsədimiz sadə idi: əgər hissəciklərin hərəkətini dəqiq proqnozlaşdıra bilsək, hava çirklənməsi, xəstəliklərin yayılması və atmosfer kimyasını daha yaxşı modelləşdirə bilərik.”

Elm və İnsan Sağlamlığı Üçün Yeni Üfüqlər

Bu yenilik sayəsində, əvvəllər nəzərə alınmayan qeyri-kürəvi hissəciklərin havadakı davranışları ilk dəfə dəqiq təhlil ediləcək. Bu, xüsusilə nanohissəciklərin hava çirklənməsi və xərçəng riski ilə əlaqəsi nəzərə alınanda, insan sağlamlığı üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Lockerby və komandası bu tensörü universitetdə aerosol sistemlərində sınaqdan keçirəcək və nəticələr yaxın gələcəkdə elmi ictimaiyyətə təqdim olunacaq.

Tarixi Kontekst və Gələcəyə Baxış

Xatırladaq ki, 1920-ci illərdə Robert Millikan da Cunningham düsturunu təkmilləşdirmişdi. İndi isə, yüz ildən çox əvvəl başlayan bu elmi yol müasir riyazi metodlarla tamamlanır. Yeni yanaşma atmosfer modelləşdirilməsini inkişaf etdirərək, həm ekoloji, həm də tibbi sahələrdə yeni imkanlar açır. İnsanlar üçün daha təmiz hava və daha az xəstəlik riski vəd edən bu tədqiqat elmin həyatımıza necə toxunduğunun parlaq nümunəsidir.