Hüceyrə yaşlanmasının tərsi: Görmə qabiliyyətini bərpa edən inqilabi kəşf

Hüceyrələrin gəncləşməsi: Yeni ümidlər

Yuancheng Ryan Lu yaşlanmış retina sinir hüceyrələrini üç gen vasitəsilə gənc inkişaf vəziyyətinə qaytarmağı bacarıb. Bu metod glaukomadan əziyyət çəkən yaşlı insanların görmə qabiliyyətini bərpa etmək üçün yeni imkanlar açır. Lu və komandası qismən proqramlaşdırma adlanan bu yanaşmanı inkişaf etdirərək, insanlarda ilk klinik sınağa hazırlaşır.

Qismən proqramlaşdırmanın elmi əsası

Qismən proqramlaşdırma Yamanaka faktorlarının modifikasiyası ilə həyata keçirilir. 2006-cı ildə Shinya Yamanaka tərəfindən kəşf edilən dörd zülaldan ibarət bu faktorlar hüceyrələri pluripotent vəziyyətə gətirir. Lakin c-Myc zülalının çıxarılması xərçəng riskini azaldır. Yuancheng Ryan Lu üç Yamanaka faktorunu istifadə edərək, siçanlarda təhlükəsiz və effektiv nəticələr əldə edib.

2016-cı ildə aparılan tədqiqatlarda Yamanaka faktorlarının dövri ifadəsi siçanların ömrünü uzadıb, dəri, əzələ və ürək toxumasını yeniləyib. Bu uğurlar insanlarda da qismən proqramlaşdırmanın tətbiqinə yol açıb.

Klinik sınaqlar və gələcək perspektivlər

Altos Labs 2022-ci ildə 3 milyard ABŞ dolları (təxminən 5.1 milyard AZN) sərmayə ilə yaradılıb və bu sahəyə böyük dəstək verib. Sam Altman və Brian Armstrong kimi tanınmış investorlar qismən proqramlaşdırma şirkətlərinə dəstək verirlər. Life Biosciences isə glaukomalı 12 və NAION xəstəliyi olan 6 nəfərdə üç Yamanaka faktorunu virus vasitəsilə ötürməklə klinik sınaqlara başlayacaq.

Genlərin ifadəsi antibiotik qəbulunda genetik açarla idarə olunacaq, bu da təhlükəsizliyi artırır. İştirakçılar ən azı beş il izlənəcək. Məqsəd uzunmüddətli təsirləri və müalicənin effektivliyini qiymətləndirməkdir. Maymunlarda aparılan tədqiqatlarda xərçəng və digər zərərli təsirlər aşkarlanmayıb.

Ekspertlərin fikirləri və insanlara təsiri

Tədqiqatçılar bu metodun potensialını yüksək qiymətləndirir. Tamir Chandra qeyd edir ki, “Hüceyrələr kimliklərini itirəndə müəyyən təhlükələr yaranır.” Buna görə də qismən proqramlaşdırma diqqətlə idarə olunmalıdır. Noah Davidsohn isə siçanlarda ilkin sınaqlarda gözlənilməz nəticələrə baxmayaraq, “Çox həyəcan vardı” deyir.

Bu yenilik glaukomadan əziyyət çəkənlər üçün böyük ümidlər doğurur. Görmə qabiliyyətinin bərpası həyat keyfiyyətini köklü şəkildə dəyişə bilər. Gözləri itirmək qorxusu ilə yaşayan insanlar üçün bu, yeni səhifə açır.

Nəticə

Qismən proqramlaşdırma yaşlanma prosesini tərsinə çevirə biləcək nadir texnologiyalardan biridir. İnsanlarda ilk klinik sınaqların nəticələri gələcəkdə bu sahədə inqilabi dəyişikliklərə yol açacaq. Yuancheng Ryan Lu və komandası insan sağlamlığında yeni bir dövrün başlanğıcını qoyur.