İki Ayın Toqquşması - Titanın Yaranış Sirrini Necə Aydınlatdı?

Saturnun sirli ayları və Titanın yaranması

Saturnun 274 ayı arasında ən böyük və ən maraqlısı Titan uzun müddətdir alimlərin diqqət mərkəzindədir. SETI İnstitutunun rəhbərliyi altında aparılan yeni tədqiqat Titanın yaranmasında iki əvvəlki ayın – Proto-Titan və Proto-Hyperionun – toqquşmasının əsas rol oynadığını irəli sürür. Bu araşdırma Planetary Science Journal jurnalında dərc olunmaq üçün qəbul edilib və hazırda arXiv saytında preprint kimi mövcuddur.

Cassini missiyasının verdiyi dəyərli məlumatlar

NASA-nın Cassini missiyası 13 il ərzində Saturn, onun halqaları və ayları haqqında zəngin məlumatlar toplayıb. Bu məlumatlar Saturnun halqalarının gözləniləndən daha gənc olduğunu və planetin daxili kütləsinin mərkəzə daha çox yığılmış olduğunu göstərib. 2022-ci ildə bir qrup astronom Saturnun təxminən 100 milyon il əvvəl bir ayını itirdiyini və bu hadisənin Saturnun gənc halqalarının yaranması ilə əlaqəli ola biləcəyini təklif etmişdi. Yeni tədqiqat isə bu fərziyyəni kompüter simulyasiyaları ilə yoxlayaraq təsdiqləməyə çalışır.

Hyperion və Titanın orbitindəki sirrlər

Saturnun ən kiçik əsas aylarından biri olan Hyperionun orbitinin Titanla kilidləndiyi məlumdur və bu orbital kilid bir neçə yüz il əvvəl yaranıb. Tədqiqatçılar Hyperionun qeyri-adi, qeyri-simmetrik formasını və Titanın az sayda təsir kraterlərinin olmasını iki ayın – Proto-Titan və Proto-Hyperionun – toqquşmasının nəticəsi kimi izah edirlər. Titanın orbitinin eksentrikliyi isə əvvəlki kiçik obyektlərin təsirindən qaynaqlana bilər.

Toqquşmanın nəticələri və halqaların yaranması

Titanın orbitindəki qeyri-sabitlik Saturnun daxili aylarının orbitlərini də qeyri-sabit edir. Bu isə daxili ayların toqquşmasına və nəticədə Saturnun məşhur halqalarının yaranmasına səbəb olur. Tədqiqatın aparıcı müəllifi Matija Ćuk bildirib ki, “Hyperion, Saturnun əsas ayları arasında ən kiçik olanı, sistemin tarixini anlamaqda bizə ən vacib ipucunu verdi.”

Gələcəyə baxış: Dragonfly missiyası

NASA 2034-cü ildə Titanı araşdırmaq üçün Dragonfly missiyasını həyata keçirəcək. Bu missiya Titanın yaranması və xüsusiyyətləri haqqında daha ətraflı məlumat əldə etməyə imkan verəcək. Bu, Günəş sistemimizin sirrlərini daha dərindən anlamaqda yeni mərhələ olacaq.

Titanın yaranması ilə bağlı bu yeni kəşf, kosmosda baş verən dramatik hadisələrin bizim planetimizdən nə qədər uzaqda, amma eyni zamanda nə qədər yaxın olduğunu göstərir. Hər bir toqquşma, hər bir orbit dəyişməsi kainatın hekayəsini yenidən yazır.