Tarixdə ilk dəfə: İkili ulduz sistemindən supernova qalıqları aşkarlandı

Kosmosda nadir bir cütlük

G189.6+3.3 zəif supernova qalığı 1994-cü ildə ROSAT teleskopu vasitəsilə ilk dəfə aşkarlandı. Bu qalıq məşhur Jellyfish Nebula (IC 443) yaxınlığında yerləşir və hər ikisi təxminən 6,000 işıq ili məsafədədir. Maraqlısı budur ki, hər iki qalıq eyni molekulyar buludla qarşılıqlı təsirdədir və gamma şüaları yayır.

İkili ulduz sistemindən yaranan supernova qalıqları

2023-cü ildə eROSITA teleskopunun müşahidələri G189.6+3.3-ün ayrı supernova qalığı olduğunu təsdiqlədi. NASA-nın Fermi Gamma-ray Space Telescope isə 16 il ərzində bu bölgədən gələn yüksək enerji gamma şüalarını izləyərək G189.6+3.3-ün müstəqil mənbə olduğunu göstərdi.

Tədqiqatçılar, xüsusilə Miltiadis Michailidis, bu iki supernova qalığının ikili ulduz sistemindən qaynaqlandığını irəli sürürlər. Simulyasiyalar göstərir ki, ikili ulduz sistemi iki ayrı supernova qalığı yarada bilər. Bu, kosmosda çox nadir rast gəlinən bir hadisədir — iki əlaqəsiz supernova qalığının belə yaxınlıqda olması ehtimalı 1/1000-dən azdır.

Sharpless 249 buluduna təsir

Hər iki qalığın şok dalğaları Sharpless 249 molekulyar buluduna təsir edir. Bu, onların eyni məsafədə və əlaqəli olduğunu göstərir. Jellyfish Nebula təxminən 8,000-9,000 yaşındadır, G189.6+3.3-nün yaşı isə 20,000 ilə 110,000 il arasında dəyişir.

Tədqiqatın əhəmiyyəti və gələcək perspektivlər

NASA Goddard Space Flight Center və Stanford Universitetindən olan alimlər, xüsusilə Miltiadis Michailidis, nəticələri 17 iyun 2026-cı ildə American Astronomical Society konfransında təqdim etdilər. Tədqiqatın tam məqaləsi isə Nature Communications jurnalında dərc olunacaq.

Michailidis vurğulayır: “Bu, çox güman ki, kosmik təsadüf deyil. İki ulduz bir-birinə cazibə ilə bağlı idi, indi supernova qalıqları kimi görünürlər. Bu, ikili ulduz sistemində yaranan ilk supernova qalıqlarıdır.”

Bu kəşf ulduzların həyat dövrü və supernova partlayışlarının kosmik mühitə təsiri barədə anlayışımızı dərinləşdirir. Eyni zamanda, ikili ulduz sistemlərinin təkcə ulduzlararası cazibə deyil, həm də partlayışların formalaşmasında mühüm rol oynaya biləcəyini göstərir.