İlan sancmalarına qarşı dünyada ilk dəfə unikal antivenom hazırlanır

İlan sancmaları və insan həyatı

Dünyada hər il 80,000-100,000 insan ilan sancmaları səbəbindən həyatını itirir, 300,000-dən çox insan isə əlil qalır. Bu faciəli statistika ilan zəhərinə qarşı effektiv müalicənin nə qədər vacib olduğunu göstərir.

Tim Friede: İlan sancmalarına meydan oxuyan alim

Wisconsin sakini Tim Friede 20 il ərzində müxtəlif ilan sancmalarına məruz qalıb. O, qara mamba, kral kobra və pələng ilanı kimi təhlükəli ilanların sancmalarına qarşı immunitet qazanmaq üçün əvvəlcə ilanların zəhərini öz bədəninə enjekte edib, dozanı tədricən artıraraq antitoksin anticisimləri inkişaf etdirib. Sonra isə bəzən özünü ilan sancdıraraq bu immuniteti test edib. Bir dəfə isə Misir kobrası və monocled kobranın sancmaları səbəbindən dörd gün koma vəziyyətində qalıb.

Friede bu təcrübəni “bir dəfəlik unikal immun tarixçəsi” adlandırır. O, ilan sancmasının “həmişə yanır və həmişə ağrılıdır” olduğunu vurğulayır. Friede etiraf edir: “Səhv idi? Bəli. Axmaq idi? Bəli.” Amma bu cəsarətli addımın nəticəsi böyük oldu.

Centivax şirkətinin inqilabi antivenomu

Friede Centivax şirkətində herpetologiya direktoru və zəhər mütəxəssisi kimi fəaliyyət göstərir. Onun qanındakı antitoksin anticisimləri əsasında şirkət geniş spektrli antivenom hazırlayıb. Bu antivenom 13 ilan növünə tam, 6 növə isə qismən qoruma təmin edir.

Antivenomun hazırlanmasında Friede-nin LNX-D09 və SNX-B03 adlı anticisimləri ilə yanaşı, varespladib adlı zəhər bloklayan dərman da istifadə olunub. Centivax yaxın gələcəkdə bu antivenomu Avstraliyada ilan sancması ilə xəstəxanaya gətirilən itlər üzərində test etməyi planlaşdırır. Şirkət həmçinin vipera ilan sancmaları üçün də müalicə hazırlamağı hədəfləyir.

Elm və insan həyatı arasında körpü

Friede və Centivax komandası ilan sancmalarına qarşı mübarizədə yeni səhifə açır. Bu antivenomun geniş spektrli olması, ilan sancması riski yüksək olan bölgələrdə yaşayan insanların həyatını xilas edə bilər. Friede-nin şəxsi təcrübəsi və cəsarəti sayəsində yaranan bu müalicə, ilan sancmalarının yaratdığı ağrı və qorxunu azalda bilər.

2025-ci ildə Cell jurnalında dərc olunmuş bu tədqiqat, ilan zəhərinə qarşı müalicədə yeni üfüqlər açır. İnsanlar və heyvanlar üçün təhlükəli ilan sancmalarına qarşı belə innovativ yanaşma, gələcəkdə daha çox həyatın xilasına səbəb olacaq.

Friede-nin hekayəsi göstərir ki, bəzən ən böyük risklər ən böyük kəşflərə yol açır. Onun cəsarəti və elmə bağlılığı ilan sancmalarına qarşı mübarizədə yeni ümidlər doğurur.