İlk dəfə: 1897-ci ilin səssiz filmində tapılan erkən robot hekayəsi nəyi dəyişir?

Unudulmuş səssiz film yenidən işıq üzü gördü

Michigan ştatında itkin sayılan səssiz film tapılıb. 1897-ci ildə məşhur fransız kino pioneri Georges Méliès tərəfindən çəkilən “Gugusse and the Automaton” adlı 45 saniyəlik bu film erkən dövrdə robotun kinoda ilk təsvirlərindən biridir.

Film və onun mövzusu

Filmdə sehrbaz Gugusse böyük bir qolu çevirərək uşağa bənzər ölçüdəki robot Pierrot Automate-i idarə edir. Robot tədricən böyüyür, böyüdükcə kiçik rəqs edir və sonra Gugusse-nin başına çubuqla vurur. Gugusse isə böyük çəkic ilə robotu vuraraq onu kiçildir. Robot vurulduqca əvvəlcə uşağa bənzər ölçüyə, sonra kukla ölçüsünə düşür və nəhayət tamamilə yox olur. Film sadə və gülməli süjetə malik olsa da, robot və insan münasibətlərinə dair erkən nümunə kimi maraq doğurur.

Tapılma və qorunma prosesi

Bill McFarland adlı şəxs Michigan ştatından böyük babası William Delisle Frisbee-yə məxsus filmləri ABŞ Milli Audio-Visual Konservasiya Mərkəzinə (Library of Congress) təqdim edib. Frisbee gecələr səyyar nümayişçi kimi çalışıb, at arabası ilə şəhərdən şəhərə gedərək erkən kinoları nümayiş etdirirmiş. O, 1937-ci ildə vəfat edib və onun əşyaları nəsillər boyu saxlanılıb.

Milli Kitabxana filmləri 4K formatında skan edərək gələcək nəsillər üçün qoruyur. Tapılan digər filmlər arasında Georges Méliès-in 1900-cü il istehsalı “The Fat and Lean Wrestling Match” və Thomas Edison-a aid “The Burning Stable” adlı fraqmentlər də var. Qeyd olunub ki, 1930-cu ildən əvvəl çəkilən filmlərin təxminən 90%-i itkin sayılır, buna görə belə tapıntılar böyük əhəmiyyət daşıyır.

Robot anlayışının tarixi

“Robot” termini 1920-ci ildə Karel Čapek-in “R.U.R.” pyesində yaranıb. Lakin süni insan təsvirləri daha əvvəldən mövcuddur. 1897-ci ildə robotun kinoda təsviri nadir və qabaqcıl hadisədir.

İnsan və texnologiya arasında ilk dialoq

Film, insan və robot münasibətlərini erkən dövrdə necə təsvir etdiyini göstərir. Robot insanı vurur, insan isə robotu kiçildərək məğlub edir. Bu, texnologiyaya qarşı həm maraq, həm də qorxu hisslərinin erkən ifadəsidir.

Nəticə

Michigan ştatında tapılan bu səssiz film texnologiya və insan münasibətlərinin tarixində əhəmiyyətli yer tutur. İnsanların robotlara qarşı qarışıq hissləri 19-cu əsrin sonlarında belə sənət əsərlərində əks olunub. Bu tapıntı həm tarixçilər, həm də texnologiya həvəskarları üçün dəyərli bir pəncərə açır.