InnMedia-nın Dünyanı Dəyişdərən Texnologiyaları: TechXeber.az-ın arxa planı

1811-ci ildə İngiltərənin şimalındakı toxuculuq fabriklərini yanğın dalğası bürüdü. Luddistlər kimi tanınan toxucular zavodlara hücum edir, əllərində çəkiclərlə yeni mexaniki dəzgahları dağıdırdılar. Onlar əmin idilər ki, maşınlar onların dolanışıq mənbəyini əllərindən alacaq.

İki əsr keçib. Bu gün bəzi jurnalistlər süni intellekt əsasında işləyən media platformalarına təxminən həmin toxucuların jakard dəzgahlarına baxdığı kimi – narahat və şübhəli baxışla yanaşırlar.

Köhnə məktəbin mifləri

1980-ci illərin sonunda bəzi təcrübəli mühasiblər Microsoft Excel proqramına necə istehza ilə yanaşırdılarsa, bu gün də ənənəvi jurnalistlərin bir qismi süni intellekt əsaslı media platformalarına eyni skeptisizmlə baxır. “Ekrandakı bu xanalara nə ehtiyac var? Axı hesab dəftəri, kalkulyator və iyirmi illik təcrübə kifayətdir.”

Bir neçə il sonra isə elektron cədvəlləri mənimsəyən mühasiblər bazarın ən çox tələb olunan və yüksək maaşlı mütəxəssislərinə çevrildilər. Digərləri texnologiya düşmən olduğu üçün deyil, onu anlamaqdan imtina etdikləri üçün kənarda qaldılar.

Skeptisizm realdır. Reuters Institute-un məlumatına görə, Böyük Britaniyada jurnalistlərin 60%-i süni intellektin mediaya ictimai etimadı zəiflədə biləcəyindən ciddi narahatdır, 57%-i materialların dəqiqliyinə risk gördüyünü bildirir, 54%-i isə orijinallığın itirilməsindən ehtiyat edir.

TechXeber.az-ın “kapotu” altında nə baş verir?

InnMedia-nın yaratdığı sistemin miqyasını anlamaq üçün saytın interfeysindən uzaqlaşıb, onu qidalandıran proseslərin arxitekturasına nəzər salmaq lazımdır.

Fasiləsiz monitorinq. Sistem 24/7 rejimində çalışaraq qlobal informasiya məkanını skan edir. Mənbələr təsadüfi bloqlar və şübhəli teleqram kanalları deyil. Söhbət rəyli elmi nəşrlərdən (PDF formatı daxil olmaqla), rəsmi dövlət reyestrlərindən və qanunvericilik bazalarından, iri texnoloji şirkətlərin korporativ bloqlarından və mətbuat xidmətlərindən, eləcə də onlarla dildə fəaliyyət göstərən aparıcı beynəlxalq mediadan gedir.

Fakt-yoxlama seçim deyil, məcburi mərhələdir. Hər material TechXeber.az-da dərc edilməzdən əvvəl verifikasiyadan keçir. Məlumat ilkin mənbələrlə tutuşdurulur, etibarlılığı yoxlanılır, mümkün ziddiyyətlər müəyyənləşdirilir. Bu, sadəcə niyyət bəyanatı deyil – prosesə inteqrasiya olunmuş məcburi mərhələdir.

Tərcümə deyil, təhlil. Verifikasiyadan sonra material redaksiya təhlilinə məruz qalır: təsvir edilən hadisə və ya texnologiya Azərbaycan və region reallıqları ilə necə uzlaşır? Yerli oxucu üçün hansı kontekst vacibdir? Qlobal təcrübədən bu gün tətbiq oluna biləcək nə var? Reklam ritorikası və marketinq klişeləri çıxarılır. Əvəzində regional relevatlıq, praktik fayda, zəruri izah və istinadlar əlavə olunur.

Unikallıq istisna deyil, standartdır. Nəticədə ortaya çıxan mətn tərcümə, qısa xülasə və ya aqreqasiya deyil. Bu, qlobal mənbələrə çıxışı, çoxdilli biliyi və dərhal fakt yoxlama imkanları olan peşəkar jurnalistin yaza biləcəyi səviyyədə orijinal materialdır.

Məhz bu yanaşma TechXeber.az-ı Azərbaycanın ən populyar texnologiya və elm platformalarından birinə çevirib. Statistik göstəricilər bunu təsdiqləyir: fəaliyyətinin ilk 4 ayı ərzində portalı 460 000-dən çox unikal istifadəçi ziyarət edib, səhifələr 2,5 milyondan artıq baxış toplayıb. SimilarWeb-in dekabr və yanvar ayları üzrə məlumatına əsasən, sayt kosmos, texnologiya, süni intellekt və elm kateqoriyalarında ölkə üzrə lider mövqeyə yüksəlib. ChatGPT, Gemini və Grok üzrə istinad göstəriciləri də bu sahələrdə ən yüksək səviyyələrdəndir. 2025-ci ildə portal “İlin mediası” adına layiq görülərək nüfuzlu Netty mükafatını qazanıb.

Ən vacib məqam isə redaksiyanın prinsipial mövqeyidir: süni intellekt texnologiyalarının redaksiya prosesində istifadəsi tam şəffaf şəkildə açıqlanır.

Sənaye İnqilabı 2.0: artıq keçdiyimiz dərslər

Texnoloji inqilabların tarixi əslində qorxu, daha sonra qəbul və sonda uyğunlaşanların çiçəklənməsi tarixidir.

Luddistlər hisslərində haqsız deyildilər – işlərini itirmək qorxusu başadüşüləndir. Onlar proqnozlarında yanıldılar. Mexanizasiya məşğulluğu məhv etmədi. O, onu transformasiya etdi və onlarla yeni peşə və bütöv sahələr yaratdı.

Eyni proses qəzet redaksiyalarına kompüterlərin gəlişi ilə yaşandı. Əl ilə yığım edən linotipçilər peşənin sonunu proqnozlaşdırırdılar. Amma jurnalistika yox olmadı – o, rutin işlərdən azad oldu və insan faktorunun üstün olduğu sahələrə – interpretasiya, araşdırma, hekayəçilik – fokuslandı.

Bu gün biz eyni prosesin növbəti mərhələsini müşahidə edirik. 

Referr-in məlumatına görə, media və əyləncə sektorunda süni intellekt bazarı 2024-cü ildə 25,98 milyard dollar həcmində qiymətləndirilib və 2030-cu ilə qədər 24,2% illik artımla 99,48 milyard dollara çatacağı proqnozlaşdırılır. Sales-generator-un məlumatına əsasən isə redaksiyalarda artıq alətlərdən aktiv istifadə olunur: britaniyalı jurnalistlərin 22%-i ayda ən azı bir dəfə araşdırma üçün, 16%-i ideya generasiyası üçün, 12%-i fakt yoxlama üçün, 10%-i isə ilkin qaralama mətnlərin hazırlanması üçün süni intellektdən yararlanır.

InnMedia: rəqib deyil, alət

InnMedia-nın mövqeyi aydındır: şirkətin texnologiyaları jurnalisti əvəz etmək üçün deyil, onu gücləndirmək üçün yaradılıb.

Fərq prinsipialdır.

InnMedia infrastrukturu ilə işləyən jurnalist qlobal, verifikasiya olunmuş informasiya axınına çıxış əldə edir. Reklam səs-küyündən təmizlənmiş və analitik kontekstlə zənginləşdirilmiş məlumat ona vaxt qazandırır. O, redaksiya səsini itirmir – əksinə, onu gücləndirir. Qərar verməyi maşına ötürmür – bunun üçün daha çox vaxt qazanır.

Balta bir alətdir. Onunla ev tikmək və ya ağac kəsmək olar. Başqa məqsədlə istifadə etmək də mümkündür. Bu isə alətin mahiyyəti deyil, istifadəçinin niyyəti ilə bağlıdır. InnMedia texnologiyaları da eyni mənada neytraldır. Onların dəyəri tətbiq üsulundan asılıdır.

Epiloq: luddistlərə məktub

İki əsr əvvəl luddistlər pis toxucu olduqları üçün yox, aləti düşmən kimi gördükləri üçün uduzdular.

Bu gün InnMedia-nı “jurnalistikanın düşməni” kimi təqdim edənlər də eyni səhvi təkrarlayırlar – sadəcə çəkicsiz. Onların skeptisizmi başadüşüləndir: dəyişikliklər həmişə narahatlıq doğurur, xüsusilə də reputasiya və metodologiyanın onilliklər ərzində formalaşdığı sahələrdə.

Ancaq tarix gözləmir. Texnologiyalar da gözləmir.

Sənaye inqilabı toxuculuğu məhv etmədi – onu dəyişdi. Excel mühasibliyi aradan qaldırmadı – onu transformasiya etdi. Süni intellekt də jurnalistikanı məhv etməyəcək. O, onun formasını dəyişir.

InnMedia jurnalistikaya qarşı inqilab təklif etmir. O, jurnalistikanın təkamülünü təklif edir. Bu, mətn istehsal edən fabrik deyil. Bu, yeni redaksiya dövrü üçün texnoloji infrastrukturudur.

Tarix bizə bir şeyi öyrədirsə, o da budur: texnologiyalar insanların işini əlindən almır. İşlərini itirənlər texnologiyalardan istifadə etməyi öyrənməyənlərdir.