İnsan Beyin Orqanoidləri Siçan Beynində İlk Dəfə Yeni Həyat Tapdı

İnsan beyin orqanoidlərinin siçan embrionlarının beynində inkişafı

Alimlər insan beyin hüceyrələrindən laboratoriyada yetişdirilən orqanoidləri siçan embrionlarının beyninə yerləşdirərək onlara yeni həyat verdilər. Bu orqanoidlər milyonlarla neyron hüceyrədən ibarət kiçik beyin modelləridir, lakin insan beynindəki on milyardlarla neyronun yalnız çox kiçik bir hissəsini təşkil edir.

Orqanoidlərin siçan davranışına təsiri

2022-ci ilin oktyabrında aparılan tədqiqatda siçanların bığları stimullaşdırıldıqda, orqanoidlərdəki insan beyin hüceyrələrinin işıqlandırıldığı müşahidə edildi. Daha sonra insan hüceyrələri lazerlə stimullaşdırıldıqda, siçan su içmək üçün ayağa qalxdı. Bu, insan orqanoidlərinin siçan beynində funksional əlaqələr qurduğunu və siçan davranışına təsir göstərdiyini göstərir.

Elm və etik dilemmanın kəsişməsi

2021-ci ildə Milli Akademiyalar insan beyin orqanoidlərinin etik aspektlərini müzakirə edib. Alimlər, xüsusilə Stanford Universitetindən hüquq professoru Hank Greely, orqanoidlərə “mini beyin” deməməyi tövsiyə edir və vurğulayır ki, “siçan E=mc² hesablaya bilməz”. Emory Universitetindən neyroetik proqramının rəhbəri Karen Rommelfanger isə insan beyninin azad iradə və qərarvermə kimi mürəkkəb funksiyalarını xatırladır və orqanoidlərin şüur inkişaf etdirib-etdirməyəcəyinin hələ məlum olmadığını bildirir.

İnsan orqanoidlərini siçanlara ilk implantasiya edən Salk İnstitutundan Rusty Gage isə bu tədqiqatın dialoqu davam etdirməyin vacibliyini vurğulayır. O, məqsədin insan əzabını azaltmaq olduğunu qeyd edir.

Orqanoidlərin gələcəyi və insanlığa təsiri

Orqanoidlər beyin xəstəliklərinin modelləşdirilməsində və müalicə tapılmasında böyük ümidlər vəd edir. Timothy sindromu və Rett sindromu kimi nadir genetik xəstəliklərin modelləri artıq yaradılıb və neyronlarda müşahidə olunan problemlər tədqiq edilir. Lakin orqanoidlərin şüur səviyyəsi və etik sərhədləri hələ tam müəyyənləşməyib. Bu, tədqiqatçıları həm elmi, həm də etik suallar qarşısında qoyur.

Bu tədqiqat insan beyni və heyvan beyninin sərhədlərini bulanıqlaşdırır və elmin insan həyatına təsirini daha dərindən düşünməyə vadar edir.