İnsan Görmə Qabiliyyətini Bərpa Etmək Artıq Mümkündürmü?

Görmə Qabiliyyətinin Bərpası: Təbiətin Gizli Mexanizmi

Dünyada milyardlarla insan görmə qabiliyyətinin zəifləməsi və ya itməsi ilə mübarizə aparır. Görmə qabiliyyəti, insan həyatında ən vacib duyğulardan biri olsa da, bədənimiz bu qabiliyyəti tam şəkildə bərpa etməkdə çətinlik çəkir. Lakin yeni tədqiqatlar göstərir ki, təbiət bizə bəzi gizli imkanlar təqdim edir.

Siçanlar üzərində aparılan araşdırma

Johns Hopkins Universitetinin alimləri, siçanların görmə sistemi üzərində tədqiqatlar apararaq, zədələnmiş göz hüceyrələrinin bərpa mexanizmini araşdırıblar. Nəticələr göstərib ki, siçanların göz hüceyrələri zədələndikdən sonra "budaqlanma" adlanan bir proses vasitəsilə yeni əlaqələr qurur. Bu proses nəticəsində zədədən əvvəlki əlaqələrin sayı demək olar ki, bərpa olunur.

Tədqiqatın rəhbəri Athanasios Alexandris bunu belə izah edir: 'Mərkəzi sinir sistemi özünü tam olaraq bərpa etmək qabiliyyətinə malik deyil, lakin bəzi heyvan modellərində və insanlarda zədədən sonra funksional bərpa nümunələri görürük. Bu mexanizmi daha yaxşı anlamaq, nevroloji zədələrdən sonra bərpa üçün yeni strategiyaların inkişafına yol aça bilər.'

Cinslər arasında fərqliliklər

Maraqlıdır ki, tədqiqat nəticələri göstərib ki, siçanlarda bərpa prosesi cinslər arasında fərqlənir. Kişi siçanlar zədədən sonra daha sürətli və tam bərpa olunarkən, dişi siçanlarda bu proses daha yavaş və natamam olub. Bu fərqlilik, qadınların beyin zədələrindən sonra daha uzun müddət simptomlar yaşaması ilə oxşarlıq təşkil edir.

Alexandris əlavə edir: 'Dişi siçanlarda müşahidə etdiyimiz bu fərqliliklər, nevroloji zədələrdən sonra bərpa mexanizmini daha dərindən başa düşməyimizə kömək edə bilər.'

Digər heyvanlardan ilham

Alimlər yalnız insan və siçanların bərpa mexanizmlərini deyil, digər heyvan növlərinin də göz bərpa qabiliyyətini araşdırırlar. 2025-ci ilin avqustunda alimlər alma ilbizi adlanan bir növün genetik mexanizmlərini araşdıraraq, onun göz bərpa qabiliyyətini öyrənmişdilər. Bundan bir neçə ay əvvəl isə başqa bir tədqiqat qrupu, zebraların göz bərpa strategiyasını istifadə edərək siçanlarda qismən görmə bərpasına nail olmuşdu.

Gələcəyə baxış

Hazırda insanlar üçün tam görmə bərpasını təmin edəcək bir üsul mövcud deyil. Lakin bu tədqiqatlar ümid verir ki, təbiətin müxtəlif canlılarda gizlətdiyi bərpa mexanizmləri bir gün insanlar üçün də əlçatan olacaq. Bu, milyonlarla insanın həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırmaq potensialına malikdir.