İstanbul Universiteti Alimləri Kainatda Gizli Əlavə Ölçünü İlk Dəfə Kəşf Etdi

Kainat dörd ölçüdən artıq ola bilər

Biz kainatı gündəlik təcrübəmizdə dörd ölçüdə – üç məkan və bir zaman ölçüsü kimi qəbul edirik. Lakin İstanbul Universitetinin alimləri Lina Yıldız, Deha Kaykı və Ertan Güdekli yeni riyazi model vasitəsilə kainatda gizli əlavə ölçünün mövcud ola biləcəyini irəli sürürlər.

Əlavə ölçü yalnız ekstremal şəraitdə ortaya çıxır

Alimlərin fikrincə, bu əlavə ölçü yalnız yüksək təzyiq və ya yüksək istilik kimi ekstremal şəraitdə, məsələn, qara dəliklərin yaxınlığında və erkən kainat dövründə görünür. Normal, yəni az əyrilikli məkanlarda isə əlavə ölçü demək olar ki, mövcud deyil və adi fizika qanunları ilə ziddiyyət təşkil etmir.

Riyazi model və nəzəri əsaslar

Tədqiqatçılar fraktal həndəsə və Ritsi skalyarından istifadə edərək, lokal əyriliyə dinamik cavab verən yeni bir model hazırlayıblar. Bu model skalyar-tensor nəzəriyyəsi ilə uyğun gəlir və əlavə maddə dərəcəsi tələb etmir. Əlavə ölçülər yalnız xüsusi əyriliklərin perturbativ şəkildə daxil edildiyi hallarda tətbiq olunur.

Kainatın sirrini açan yeni yanaşma

Bu nəzəriyyə kainatın strukturunu daha dərindən anlamağa imkan verir. Alimlərin fikrincə, əlavə ölçülərin mövcudluğu qara dəliklərin və erkən kainatın xüsusiyyətlərini izah etməkdə açar rolunu oynaya bilər. Bu, fizikanın fundamental qanunlarına yeni baxış gətirir və kainatın daha mürəkkəb quruluşunu ortaya qoyur.

Elmin gələcəyi və perspektivlər

Bu kəşf kainatın təbiətini anlamaqda insanlığın yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir. Gələcək tədqiqatlar əlavə ölçülərin təsirlərini daha ətraflı öyrənəcək və kosmologiya, texnologiya sahəsində yeni imkanlar yaradacaq. İnsanlar üçün isə bu, kainatın sirrlərinə daha yaxın olmaq deməkdir.