İsti Yupiterlər: Kosmik Sirrlər Necə Üzə Çıxır?

İsti Yupiterlərin Sirləri Açılır

İsti Yupiterlər, ulduzlarına çox yaxın orbitdə dövr edən qaz nəhəngləridir. Bu ekzoplanetlər, Günəş sistemimizdəki Yupiterdən fərqli olaraq, ulduzlarına 1-10 gün arasında, hətta bəzən bir gündən az bir müddətdə dövr edirlər. Yaponiyanın Tokio Universitetindən bir qrup alim, isti Yupiterlərin orbitlərinin mənşəyini araşdıraraq bu sirri açmağa çalışır.

Araşdırmanın Məqsədi

Alimlər, 500-dən çox isti Yupiter üzərində apardıqları araşdırmalarla bu planetlərin orbitlərinin niyə ulduzlarına bu qədər yaxın olduğunu öyrənməyə çalışıblar. Əsas diqqət iki orbital prosesə yönəldilib: disk miqrasiyası və yüksək eksentrisite miqrasiyası (HEM). Disk miqrasiyası zamanı planetlər, ulduzun ətrafında dövr edən protoplanet diskinin içərisində orbitlərini dəyişir. HEM isə planetin orbitinin uzanması və sonradan dairəvi formaya keçməsi prosesidir.

Əsas Nəticələr

Araşdırma nəticəsində məlum olub ki, əksər isti Yupiterlərin orbitləri sistemin yaşından daha qısa müddətdə dairəvi formaya keçib. Lakin təxminən 30 isti Yupiterdə bu müddət sistemin yaşından daha uzun olub. Bu da həmin planetlərin disk miqrasiyası ilə ulduzlarına yaxınlaşdığını göstərir.

Alimlər araşdırmanın nəticələrini belə izah edirlər: 'Bu araşdırmada, planetlərin dairəvi orbitə keçid müddətinin sistemin yaşından uzun olduğu hallarda HEM prosesinin tamamlanmadığını müəyyən etdik. Bunun üçün 578 Yupiter kütləli planetin eksentrisite paylanmasını empirik olaraq kalibrlədik.'

Gələcək Araşdırmalar

Alimlər gələcəkdə daha geniş nümunə bazası üzərində iş aparmağı, həmçinin protoplanet disklərinin meyl bucağını öyrənməyi planlaşdırırlar. NASA-nın artıq fəaliyyətini dayandırmış Kepler teleskopu və hazırda aktiv olan TESS missiyasının arxiv məlumatlarından istifadə edərək daha çox məlumat əldə etmək niyyətindədirlər.

İnsan Təsiri və Nəticə

İsti Yupiterlər, ekzoplanetlərin formalaşması və təkamülü haqqında dərin anlayışlar təqdim edir. Bu planetlərdə həyatın mövcudluğu mümkün olmasa da, onların öyrənilməsi kainatdakı digər planet sistemlərinin sirrlərini açmağa kömək edə bilər. İlk isti Yupiter 1995-ci ildə kəşf edildikdən sonra bu ekzoplanetlər elmi dünyada böyük maraq doğurdu və indiyədək 500-600 isti Yupiter təsdiqlənib.

Alimlər bu sirli planetlər haqqında daha çox öyrənmək üçün araşdırmalarını davam etdirirlər. Gələcəkdə bu sahədə hansı yeni kəşflər ediləcək? Zaman göstərəcək. Elm bizi daim yeni sürprizlərlə qarşılayır!