Jewelweed bitkilərinin genetik müxtəlifliyi insan fəaliyyəti ilə necə təhlükədədir?

Öz-özünə tozlanan bitkilərin genetik sirləri

Tədqiqatçılar narıncı jewelweed (Impatiens capensis) bitkilərinin genomlarını araşdıraraq, onların genetik müxtəlifliyinin populyasiya ölçüsü və bərpa müddəti ilə sıx bağlı olduğunu aşkar ediblər. Bu bitki iki növ çiçək istehsal edir: kiçik, bağlı, öz-özünə tozlanan (kleistogam) çiçəklər və böyük, açıq çiçəklər ki, onlar tozlandırıcıları cəlb edir.

Populyasiyaların demoqrafik səyahəti

11 jewelweed populyasiyası demoqrafik modellərlə təhlil olunub. Əksəriyyət daralma (bottleneck) və bərpa mərhələlərindən keçib. Daha ciddi daralma genetik müxtəlifliyin azalmasına səbəb olur. Qısa bərpa müddəti isə bu müxtəlifliyi daha da məhdudlaşdırır.

İnsan təsiri və gen axınının məhdudlaşması

İnsan fəaliyyəti, xüsusilə kənd təsərrüfatı və landşaftın dəyişdirilməsi, gen axınını zəiflədərək yaxınqohumluq riskini artırır. Nəticədə, populyasiyalar tez bərpa olunsa da, onların genetik müxtəlifliyi zəif qalır. Bu isə jewelweed populyasiyalarının yeni iqlim və ətraf mühit dəyişikliklərinə adaptasiya qabiliyyətini azaldır.

Ekspertlərin tövsiyələri

McGill Universitetindən Daniel Schoen və USDA Forest Service-dən Rachel Tocydlowski bildirirlər ki, genetik müxtəlifliyi nəzərə alan mühafizə tədbirləri zəruridir. Populyasiyaların sayı onların genetik sağlamlığını tam əks etdirmir və bu, təbiət mühafizəsində yeni yanaşmalar tələb edir.

İnsan və təbiət arasında incə tarazlıq

Jewelweed bitkilərinin gələcəyi insan fəaliyyətindən asılıdır. Genetik müxtəlifliyin azalması təbiətin dəyişən şərtlərinə uyğunlaşma qabiliyyətini zəiflədir. Bu isə ekosistemlərin davamlılığı üçün ciddi xəbərdarlıqdır. İnsanların təbiətlə harmoniyada yaşaması üçün genetik sağlamlıq faktorlarına diqqət yetirməsi həyati əhəmiyyət daşıyır.