İlk dəfə: JWST ulduz əmələgəlmə buludunda yeni qəhvəyi cırtdanlar tapdı

JWST-nin IC 348 Buludundakı Kəşfi

NASA, ESA və CSA-nın birgə layihəsi olan James Webb Kosmik Teleskopu (JWST) Yerə 1000 işıq ili uzaqlıqda yerləşən IC 348 ulduz əmələgəlmə buludunu ən böyük şəkillərindən birində detallı şəkildə xəritələyib. Bu bölgədə tədqiqatçılar Jupiterin kütləsinin cəmi iki dəfə çoxu qədər olan qəhvəyi cırtdanlar aşkar ediblər. Bu obyektlərin kütləsi Günəşin kütləsinin yalnız 0.19%-i qədərdir, halbuki ulduz olmaq və nüvəsində hidrogen birləşdirmək üçün ən azı 8% kütləyə malik olmalıdırlar.

Qəhvəyi Cırtdanların Xüsusiyyətləri

Qəhvəyi cırtdanlar ulduzlar kimi əmələ gəlir, lakin nüvələrində hidrogen birləşdirə bilmirlər. Bu səbəbdən onlar həm ulduzlardan, həm də planetlərdən fərqlənir. Əvvəllər qəhvəyi cırtdanlar ilə qaz nəhəngləri arasındakı sərhəd Jupiterin 13 qat kütləsi kimi müəyyən edilirdi. Lakin JWST-nin müşahidələri bu sərhədi daha da aşağı salaraq, bu fərqin daha mürəkkəb olduğunu göstərir.

Atmosfer və Ətraf Mühit

Tapılan qəhvəyi cırtdanların atmosferində hidrokarbon emissiyaları qeydə alınıb, lakin bu hidrokarbonların növü hələ müəyyən edilməyib. Bundan əlavə, bu obyektlərin ətrafında material diskləri mövcuddur ki, bu da onların öz planetlərini əmələ gətirə biləcəyinə işarə edir.

IC 348 buludunda həmçinin Herbig-Haro obyektləri mövcuddur. Məsələn, Herbig-Haro 211 aşağı kütləli ulduzlarla əlaqələndirilir, böyük ulduzlar isə BN-KL kimi daha xaotik axınlar yaradır. Orta kütləli ulduzlar üçün isə "Dragon Jet" adlı xüsusi axın mövcuddur.

Ulduz Əmələgəlmə Prosesinin Yeni Görünüşü

JWST-nin IC 348-dəki müşahidələri ulduz əmələgəlmə prosesini daha dərindən anlamağa imkan verir. Teleskopun inkişaf etmiş infraqırmızı kamerası sayəsində qaz və toz buludlarının içərisinə baxmaq mümkündür. Gələcək müşahidələr daha kiçik qəhvəyi cırtdanların da aşkar edilməsinə kömək edə bilər.

Nəticə

Bu kəşflər ulduzların və planetlərin əmələ gəlməsi barədə anlayışımızı genişləndirir və kainatdakı həyatın başlanğıcı ilə bağlı yeni suallar yaradır. IC 348-də tapılan qəhvəyi cırtdanlar və onların ətraf mühiti gələcək tədqiqatlar üçün maraqlı obyektlərdir. Bu, insanlığın kainatdakı mövqeyini yenidən düşünməsinə səbəb ola bilər.

Məqalə The Astrophysical Journal Letters jurnalında dərc olunub.