Kainatın Ən Güclü Maqnitinin Supernovada İlk Dəfə Kəşfi Nəyi Dəyişəcək?

Magnetarın doğuşu: kainatın ən güclü maqnitlərinin yaranması

Dekabr 2024-cü ildə SN 2024afav adlı superparlaq supernova partlayışı zamanı kainatın ən güclü maqnitlərindən biri – magnetar doğuldu. Bu hadisə astronomların uzun illər axtardığı an idi. Yeni doğulan magnetarın maqnit sahəsi Yerinkindən təxminən 300 trilyon dəfə güclüdür və onun fırlanma sürəti saniyədə 238 dəfə, yəni hər 4.2 millisaniyədə bir dövr edir.

Supernova və magnetar: fövqəladə əlaqə

SN 2024afav işıq əyrisində müşahidə olunan dörd dəfə parıldama və sönmə, magnetarın varlığını dəqiqliklə təsdiqlədi. Bu dalğalanmalar "chirps" adlandırılır və Lense-Thirring presessiyası ilə izah olunur – bu effekt Albert Eynşteynin ümumi nisbilik nəzəriyyəsinin bir hissəsidir. Beləliklə, alimlər ilk dəfə supernova mexanikasını bu nəzəriyyə ilə izah etməyə nail oldular.

Akkrasiya diskinin sirri

Magnetarın ətrafında qaz və tozdan ibarət akkrasiya diski mövcuddur. Maraqlısı odur ki, bu disk magnetarın fırlanma oxu ilə uyğun gəlmir, bu isə onun dinamikasının mürəkkəbliyini göstərir. Bu disk Lense-Thirring presessiyası səbəbindən yellənir və bu da işığın parıldaması və sönməsinə səbəb olur.

Ekspertlərin fikirləri

Kaliforniya Universitetindən (UC Berkeley) Alexei Filippenko bu hadisəni belə izah edir: "Bu, superparlaq supernova nüvəsinin çökməsi nəticəsində magnetarın formalaşmasının qəti sübutudur." O əlavə edir: "Bu, magnetarın doğuşunu ilk dəfə görməyimizdir."

Joseph Farah isə ümumi nisbilik nəzəriyyəsinin supernova mexanikasına tətbiqini vurğulayaraq deyir: "Bu, supernova mexanikasını izah etmək üçün ümumi nisbilik nəzəriyyəsinin ilk istifadəsidir."

Dan Kasen isə "chirp" siqnalını belə şərh edir: "Chirp siqnalı bu mühərrikin arxasında gizlənən güclü mühərriki ortaya çıxarır."

İnsanlara və gələcəyə təsiri

Bu kəşf yalnız elmi cəhətdən deyil, həm də insanlığın kainatdakı mövqeyini anlamaqda böyük addımdır. Vera C. Rubin Observatoriyası kimi gələcək layihələr oxşar supernovaları aşkar edərək, kainatın ən sirli obyektlərinin doğuşunu izləməyə davam edəcək. Bu, insanlara kainatın ən ekstremal hadisələrini daha yaxından görmək və anlamaq imkanı verir.

Magnetarın doğuşu, kainatın ən güclü maqnit sahəsinin yaranması ilə bağlı ilk canlı sübutdur. Bu hadisə həm elm, həm də insan marağı üçün yeni bir pəncərə açır.