Kainatın sirri: Asimmetrik quruluş niyə sual altındadır?

Kainatın Simmetrik Görünüşü Suallar Altında

Kainatın simmetrik quruluşu uzun müddət kosmologiyanın əsasını təşkil edib. Standart kosmologiya modeli – Lambda-CDM – kainatın hər tərəfdən eyni görünməsi və böyük miqyasda homojen olması fikri üzərində qurulub. Lakin yeni araşdırmalar bu fikri ciddi şəkildə sorğulamağa başlayıb.

Kosmik Dipol Anomaliyası Nədir?

Kosmik Dipol Anomaliyası, kainatın müxtəlif istiqamətlərdə fərqli görünüşünü ortaya qoyan bir fenomen olaraq tanınır. Bu anomaliya, kosmik mikrodalğa fon radiasiyasındakı temperatur fərqləri ilə müşahidə edilir. Məsələn, bir tərəf daha isti, digər tərəf isə daha soyuq görünür – təxminən min hissədə bir qədər fərqlə.

Ellis-Baldwin Testi və Nəticələr

1984-cü ildə astronomlar George Ellis və John Baldwin kainatın simmetrik quruluşunu yoxlamaq üçün Ellis-Baldwin testini təklif etdilər. Bu test, çox uzaq astronomik mənbələrin – radio qalaktikaları və kvazarların – paylanmasında dipol anomaliyasının olub-olmadığını araşdırır. Əgər kainat həqiqətən simmetrikdirsə, bu mənbələrin paylanması kosmik mikrodalğa fon radiasiyasındakı dipol asimmetriyasına uyğun olmalıdır.

Lakin son tədqiqatlar göstərir ki, bu uyğunluq yoxdur. Yerdəki radio teleskoplar və peyklər vasitəsilə toplanan məlumatlar kainatın simmetrik quruluşunu dəstəkləmir. Bu, standart kosmologiya modelinə və FLRW təsvirinə ciddi zərbə vurur.

Niyə Bu Kəşf Vacibdir?

Kosmik Dipol Anomaliyası, Lambda-CDM modelinin əsasını təşkil edən simmetriya anlayışını tamamilə dəyişməyi tələb edir. Bu, yalnız kosmologiya sahəsində deyil, ümumilikdə fundamental fizika anlayışında da böyük təsir yarada bilər. Yeni peyklər – Euclid və SPHEREx – və teleskoplar – Vera Rubin Rəsədxanası və Square Kilometre Array – yaxın illərdə daha çox məlumat təqdim edəcək. Süni intellekt və maşın öyrənmə texnologiyaları bu məlumatların analizində mühüm rol oynaya bilər.

İnsan və Elm Üçün Təsiri

Bu kəşf, kainatın necə işlədiyini başa düşmək üçün tamamilə yeni bir yanaşma tələb edir. Əgər kainat asimmetrikdirsə, bu, yalnız nəzəriyyələrdə deyil, həm də texnologiyada, hətta gündəlik həyatımızda yeni imkanlar yarada bilər. Elm adamları, bu məlumatların gələcəkdə kosmoloji modelləri tamamilə dəyişdirəcəyini gözləyirlər. Kainatın sirrlərini açmaq üçün bizi daha böyük bir elmi inqilab gözləyir.

Subir Sarkar, Oksford Universitetinin emeritus professoru, bu araşdırmanın elmi dünyada yaratdığı sarsıntını belə izah edir: 'Bu, kosmologiyaya tamamilə yeni bir baxış gətirəcək. Biz, kainatı yenidən başa düşməliyik.'