Kanada kosmik limanla gələcəyini necə göylərə qaldırır?

Kanada kosmik limanla öz yerini möhkəmləndirir

Kanada hökuməti 200 milyon dollar sərmayə ilə Nova Scotia yaxınlığında, Canso şəhəri yaxınlığında yerləşən Spaceport Nova Scotia kosmik limanını icarəyə götürüb. Bu limanı Halifaxda yerləşən Maritime Launch Services (MLS) şirkəti inşa edir. MLS artıq 2022-ci ilin noyabrında ilk kommersiya buraxılışını həyata keçirib, lakin bu buraxılış kosmosa çatmayıb. MLS dörd kosmik platforma tikməyi planlaşdırır, onlardan biri artıq işləkdir. Milli Müdafiə Nazirliyi (MDN) isə 10 il ərzində ildə 20 milyon dollar ödəməklə bu limanın inkişafına dəstək verir. Maraqlısı odur ki, ödənişlərin 90 faizi Kanadada xərclənəcək, bu da yerli kosmik sənayenin inkişafına təkan verəcək.

Launch the North proqramı və qrantlar

Kanada hökuməti kosmik sənayenin inkişafı üçün Launch the North proqramını irəli sürüb. Bu proqram 105 milyon dollar büdcəyə malikdir və 2028-ci ilin sonuna qədər 200 kiloqramadək peyklərin buraxılışını hədəfləyir. 2023-cü ilin büdcəsində isə kosmik buraxılışlar üçün 182.6 milyon dollar ayrılıb. Proqram çərçivəsində üç şirkət – Canada Rocket Co., Reaction Dynamics və NordSpace – hərəyə 8.3 milyon dollar geri qaytarılmayan qrant alıblar. Bu qrantlar Kanadanın kosmik buraxılış texnologiyalarının inkişafına dəstək verir.

Yeni texnologiyalar və gələcək planlar

Canada Rocket şirkəti Toronto şəhərində 7,600 kvadrat fut sahəyə malik yeni mühərrik inkişaf mərkəzi tikir. Komandanın sayı iyun ayına qədər 20 nəfərə çatacaq. Şirkət 6,500 kiloqramadək yük daşıya biləcək raket hazırlamağı planlaşdırır. Reaction Dynamics isə 2028-ci ilin sonuna suborbital buraxılış həyata keçirməyi hədəfləyir. Bu ilin oktyabrında suborbital test buraxılışı planlaşdırılır. Reaction Dynamics-in raketləri yanacağı yanacaq kamerasında saxlayır, bu da buraxılış üçün lazım olan infrastrukturun azalmasına imkan verir. NordSpace, Markham, Ontario şəhərində yerləşən startap, multifuel orbital raket Tundra üzərində işləyir. Şirkət 3D metal çapı da daxil olmaqla qabaqcıl istehsal imkanlarını inkişaf etdirir və Newfoundland və Labradorda öz kosmik limanını qurur.

Tarixi və strateji əhəmiyyət

Kanadanın son suborbital buraxılışı 1998-ci ildə Manitobadakı Churchill şəhərində baş tutub və Kármán xəttini keçərək kosmosa çatıb. MLS-in indiyədək həyata keçirdiyi iki buraxılış isə kosmosa çatmayıb. Buna görə Kanada G7 ölkələri arasında orbitə buraxılış qabiliyyəti olmayan yeganə ölkədir. MDN-in icarəyə götürdüyü xüsusi platforma 2026-cı ilin sonuna hazır olacaq. Kanada həmçinin NATO-nun Starlift təşəbbüsündə iştirak edir. Bu təşəbbüs çərçivəsində Kanadanın kosmik buraxılış imkanları alyans daxilində paylaşılar və böhran və ya münaqişə zamanı sürətli və dayanıqlı xidmət təmin ediləcək.

Ekspert fikirləri və insan təsiri

Kanadanın kosmik sənayesi üzrə ekspertləri bildirirlər ki, bu addımlar təkcə texnoloji inkişaf deyil, həm də ölkənin strateji mövqeyinin möhkəmlənməsidir. Müdafiə naziri David McGuinty deyib: “Bu addımla biz yalnız Yer üzündəki imkanlarımızı artırmırıq, həm də kosmosa çıxan ölkələr sırasındakı yerimizi təsdiqləyirik.” Reaction Dynamics-in baş texniki direktoru Bachar Elzein əlavə edir: “Meşədən peyk buraxmaq üçün böyük infrastruktur tələb olunmadıqda, kosmik aktivlərimizin dayanıqlılığı artır. Bu, hazırkı geosiyasi vəziyyətdə daha vacibdir.” Bu inkişaflar Kanadada yeni iş yerlərinin açılmasına, texnoloji biliklərin artmasına və ölkənin gələcəyə daha inamla baxmasına səbəb olacaq.

Nəticə

Kanada kosmik liman layihəsi və Launch the North proqramı ilə uzun illərdən sonra kosmik sənayedə özünü yenidən təsdiqləyir. Bu, ölkənin texnoloji inkişafında dönüş nöqtəsidir və gələcəkdə peyk buraxılışlarının artması ilə Kanada kosmik güclər arasında öz yerini möhkəmləndirəcək.