Kosmik Stansiyalar: 55 İldə İnsanlığın Orbitdə Qazanılan Böyük Nailiyyətləri

Kosmik stansiyaların başlanğıcı və ilk uğursuzluqlar

55 il əvvəl, 1971-ci il aprelin 19-da, "Proton-K" raketi ilə ilk pilotlu kosmik stansiya "Salyut-1" orbitə buraxıldı. 18,6 ton ağırlığında və 13,6 metr uzunluğunda olan bu stansiya iki pilotlu heyəti qəbul etməyə hazır idi. İlk heyət, "Soyuz-10" ekspedisiyası, stansiyaya keçə bilmədi və Yerə qayıtdı. İkinci heyət, "Soyuz-11" ekspedisiyası, 22 gün stansiyada qaldı, lakin qayıdış zamanı kabinənin deqradasiyası səbəbindən heyət həlak oldu. "Salyut-1" 1971-ci ilin oktyabrın 11-dək fəaliyyət göstərdi. Sonrakı illərdə "DOS-2", "Salyut-2" və "DOS-3" kimi stansiyalar orbitə çıxdı, lakin ya uğursuz oldu, ya da qısa müddətdə itirildi.

ABŞ və Sovet İttifaqının kosmik yarışması

1973-cü ilin mayında ABŞ ilk milli orbit stansiyası Skylab-ı buraxdı. Skylab 6 il fəaliyyət göstərdi və 171 gün heyət orbitdə qaldı. Sovetlər isə "Salyut-3", "Salyut-4" və "Salyut-5" kimi stansiyalarla orbitdə möhkəmləndi. "Salyut-6" 1977-ci ildə buraxıldı və 1764 gün işləyərək 16 pilotlu və 11 ziyarət heyətini qəbul etdi. Daha sonra "Salyut-7" 1982-ci ildə orbitə çıxdı və 3216 gün fəaliyyət göstərdi.

"Mir" orbit kompleksi: kosmik əməkdaşlığın simvolu

1986-cı ildə buraxılan "Mir" orbit kompleksi 5511 gün işləyərək kosmik tarixdə ən uzunmüddətli stansiyalardan biri oldu. 12 ölkədən 104 kosmonavt "Mir"də olub, bu da beynəlxalq əməkdaşlığın simvoluna çevrildi. 2001-ci ildə "Mir" orbitdən çıxarılıb Sakit okeana batırıldı.

Beynəlxalq Kosmik Stansiya və yeni dövr

1998-ci ildə tikintisinə başlanılan Beynəlxalq Kosmik Stansiya (BKS) 17 moduldan ibarətdir və 7 nəfərlik heyəti qəbul edir. 16 ölkənin qatıldığı BKS 10 000 gündən çox orbitdə olub, 292 nəfər 26 ölkədən, o cümlədən 19 kosmik turist burada olub. 2000-ci ildə "Zvezda" modulu qoşuldu və stansiyanın fəaliyyəti genişləndi.

Çin və Rusiya: yeni kosmik hədəflər

Çin 2011-2019-cu illərdə "Tianqong-1" və "Tianqong-2" stansiyalarını buraxdı, 2021-ci ildə isə yeni çoxmodullu "Tianqong" stansiyasını orbitə çıxardı. Rusiya isə 2021-ci ildə öz milli orbit stansiyasını yaratmaq qərarını elan etdi. Layihənin büdcəsi 608,9 milyard rubl təşkil edir. İlk mərhələnin 2028-ci ildə, ikinci mərhələnin isə 2030-2034-cü illərdə baş tutması planlaşdırılır.

İnsanlıq üçün kosmosun mənası

Kosmik stansiyalar insanlığın sərhədlərini genişləndirir, elmi tədqiqatlara yeni imkanlar açır və beynəlxalq əməkdaşlığı gücləndirir. Hər bir stansiya həm texnoloji uğur, həm də insan iradəsinin simvoludur. Onların hekayəsi insanın bilinməzliyə qarşı mübarizəsinin və ümidlərinin canlı şahididir.