Kosmik Uçuş - Astronavtların Beynində Nə Üçün Uzunmüddətli Dəyişikliklər Yaradılır?

Kosmosda beyin: görünməyən dəyişikliklər

Kosmik uçuş astronavtların bədənində yalnız fiziki deyil, həm də neyroanatomik dəyişikliklər yaradır. Massachusetts Institute of Technology (MIT) alimləri 26 astronavt və 24 qeyri-astronavtın beyinlərini MRI vasitəsilə araşdıraraq, kosmosun insan beyninə təsirini dəqiq ölçüblər.

Beynin fırlanması və mövqe dəyişiklikləri

Tədqiqatda astronavtların beyni kosmosda geriyə, yuxarı və yuxarıya doğru fırlanır. Bu dəyişikliklər ən çox uzun müddətli, yəni təxminən 6 ay və 1 il davam edən missiyalarda müşahidə olunub. Beynin 130 ayrı bölgəsi ayrı-ayrılıqda analiz edilib və əhəmiyyətli mövqe dəyişiklikləri aşkar edilib. Maksimum beyin hərəkəti 2,52 millimetrə çatıb.

Mikroqravitasiya və beyin funksiyası

Kosmik uçuş zamanı yaranan mikroqravitasiya şəraiti beyin anatomiyasına təsir göstərir. Bu dəyişikliklər astronavtların balans bacarıqlarının azalması ilə əlaqələndirilir. Maraqlıdır ki, astronavtların balansı Yerə qayıtdıqdan sonra adətən bir həftə ərzində bərpa olunur. Lakin beyin mövqeyindəki dəyişikliklər 6 aya qədər davam edir ki, bu da kosmik uçuşun neyroanatomiyaya uzunmüddətli təsirini göstərir.

Tədqiqatın məhdudiyyətləri və gələcək perspektivlər

Tədqiqatda 15 astronavtın uçuşdan əvvəl və sonra MRI məlumatları istifadə olunub, əlavə olaraq 11 astronavt və 24 nəfər mikroqravitasiya analoqu olan uzunmüddətli baş aşağı yatma təcrübəsində iştirak edib. Nümunə sayının məhdud olması və görüntüləmə vaxtlarının qısa olması səbəbindən kosmik uçuşun fərdi beyin bölgələrinə təsiri hələ tam aydın deyil. Gələcək tədqiqatlarda daha çox astronavt və müxtəlif missiya müddətləri araşdırılacaq.

İnsan hekayələri və gələcəyə baxış

Astronavtların bu dəyişikliklərin gündəlik həyatlarına təsiri hələ tam öyrənilməyib. Lakin balansın qısa müddətdə bərpası onların adaptasiya qabiliyyətini göstərir. Kosmosda beyin funksiyalarının dəyişməsi insan beyninin yeni mühitə necə reaksiya verdiyini ortaya qoyur və uzunmüddətli kosmik missiyaların təhlükəsizliyi üçün vacib məlumatlar verir.

MIT-nin tədqiqatçısı Rachel Seidler bildirir ki, "kosmik uçuşun neyroanatomiyaya uzunmüddətli təsirləri" insan beyninin kosmos şəraitinə adaptasiyasını anlamaqda yeni mərhələdir.