Kosmik uçuşlarda faciəvi dərs: Challenger qəzası nəyi dəyişdirdi?

Kosmosun qaranlıq anı

28 yanvar 1986-cı il. Challenger kosmik gəmisinin startından 73 saniyə keçməmiş partlayış baş verdi. Yeddi astronavtın hamısı – o cümlədən "Teacher in Space" proqramının iştirakçısı Christa McAuliffe – bu faciədə həyatını itirdi. Soyuq hava şəraiti səbəbindən O-ring möhürünün sıradan çıxması qəzanın əsas səbəbi oldu. Bu, kosmik uçuşların nə qədər incə və riskli olduğunu bir daha göstərdi.

Faciənin araşdırılması və nəticələri

Hadisədən sonra Rogers Komissiyası yaradıldı və qəzanın səbəbləri dərindən araşdırıldı. Komissiyanın 260 səhifəlik hesabatında start qərarının səhv olduğu vurğulandı. Texniki problemlərlə yanaşı, qərar verənlərin bəzi yanlış fərziyyələri faciəyə səbəb oldu. Bu, NASA daxilində təhlükəsizlik mədəniyyətinin təkmilləşdirilməsi üçün ciddi çağırış oldu və yeni standartlar, prosedurlar tətbiq edildi.

Kosmik uçuşlarda digər faciələr və çağırışlar

Challenger faciəsi kosmik səyahətlərin yeganə təhlükəsi deyil. 1967-ci ildə Apollo 1-də üç astronavt, 2003-cü ildə isə Columbia kosmik gəmisində yeddi astronavt həyatını itirdi. Sovet Soyuz 1 və Soyuz 11 kosmik gəmilərində də ölüm hadisələri baş verdi. Bu qaranlıq səhifələr kosmosun insan üçün nə qədər sərt və amansız olduğunu göstərir.

Yeni dövr və gələcəyə baxış

Son illərdə SpaceX, Blue Origin, Boeing və Virgin Galactic kimi şirkətlər insanları kosmosa göndərməyi davam etdirir. Lakin texniki problemlər hələ də qarşıya çıxır. Məsələn, Boeing Starliner kosmik gəmisinin 2024-cü ildəki ilk insanlı uçuşunda problemlər yaşandı və astronavtlar SpaceX Crew Dragon vasitəsilə geri qayıtdı. NASA isə 6 fevral 2026-cı ildə Artemis 2 missiyasını həyata keçirməyi planlaşdırır.

İnsanlıq və kosmosun sərhədləri

Challenger faciəsi və digər kosmik qəzalar insanlığın kəşfiyyat yolunda qarşılaşdığı itkilərin simvoludur. Hər bir astronavtın həyatı, onların ailələri və bütün dünya üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu faciələr insanlara kosmosun gözəlliyi ilə yanaşı, onun amansız təbiətini də xatırladır. Azərbaycanın kosmik sahədə inkişafı davam edir, lakin təhlükəsizlik hər zaman prioritet olaraq qalmalıdır.