Avropada Kosmos Peykləri İşıq Çirkliliyini Necə Artırır?

Gecə səmasının parlaqlaşması və səbəbləri

Avropada gecə səması hər il təxminən 10% sürətlə parlaqlaşır. Bu dəyişiklik yalnız şəhər işıqlarının artması ilə bağlı deyil. Sodyum işıqlarının LED-lərlə, xüsusilə mavi-ağ rəngdə olan LED-lərlə əvəz olunması, gecə səmasının görünüşünü dəyişir. İnsan gözü qaranlıqda mavi işığa daha həssas olduğundan, bu yeni işıqlar daha parlaq görünür.

Peyklərin kosmosda yaratdığı işıq çirkliliyi

Kosmosda orbitdə dövr edən minlərlə peyk, xüsusilə Starlink peykləri, günəş işığını əks etdirərək gecə səmasında parlaq nöqtələr kimi görünür. Hazırda Starlink-in 10,000-dən çox peyki fəaliyyət göstərir və ümumi peyk sayı təxminən 17,000-ə çatıb. Çin 2025-ci ildə iki mega-konstelasiya üçün təxminən 200,000 peyk üçün müraciət edib. ABŞ Kosmik Qüvvələrinin 2030-cu ilə qədər peyk sayını 60,000-dən çox olacağı proqnozlaşdırılır.

Peyklərin parıltısını azaltmaq üçün sınaqlar

Peyklərin işıq əks etdirməsini azaltmaq məqsədilə səthlərinin qara rəngə boyanması üsulu sınaqdan keçirilir. Lakin qara boya peyklərin temperaturunu artıraraq texniki problemlərə səbəb ola bilər. Alternativ yanaşmalar arasında səth reflektivliyinin dəyişdirilməsi və peyklərin aşağı orbitdə yerləşdirilməsi yer alır. Bu tədbirlər işıq çirkliliyinin azaldılmasına kömək edir.

Astronomiya və şəhər həyatına təsirləri

2025-ci ildə istifadəyə verilmiş Vera C. Rubin Rəsədxanasında çəkilən şəkillərin təxminən 10%-də peyk izi müşahidə olunur ki, bu da astronomik müşahidələrin keyfiyyətinə mənfi təsir göstərir. Digər tərəfdən, ABŞ-ın Tucson şəhərində küçə işıqları gecə saatlarında 30% azaldılıb və mavi işıq emissiyası 34% endirilib. Bu tədbirlər enerji sərfiyyatını azaldaraq işıq çirkliliyinin qarşısını almağa kömək edib.

Gələcəyə baxış

İşıq çirkliliyi həm kosmosda, həm də Yer üzündə artmaqda davam edir. Bu, astronomların işini çətinləşdirir və insanların gecə səmasını görmə imkanlarını məhdudlaşdırır. Peyklərin sayının artması və LED işıqların yayılması yeni tənzimləmələr və texnoloji həllər tələb edir. Tucson nümunəsi göstərir ki, şəhər işıqlarının ağıllı idarə olunması həm enerji qənaətinə, həm də gecə səmasının qorunmasına xidmət edə bilər.