Kosmos tullantıları: 42 milyard dollarlıq iqtisadi fəlakətin səbəbi nədir?

Kosmos tullantılarının sürətli artımı və iqtisadi təsirləri

Kosmosda hərəkət edən kiçik obyektlər – rəng ləkələri, işləməyən peyklər və digər tullantılar – gələcək onillikdə 25,8-42,3 milyard dollar (təxminən 44-72 milyard manat) arasında iqtisadi zərər yarada bilər. Space Futures Centre tərəfindən hazırlanan “Clear Orbit, Secure Future” adlı hesabat bu təhlükəni ətraflı araşdırır. Hesabat 29 yanvar 2026-cı ildə keçirilən Space Debris Conference 2026-da təqdim olunub.

Peyklərin fəaliyyətinə təsir və əlavə xərclər

Kosmos tullantılarının sürəti saniyədə 28 000 kilometrə çatır. Bu sürətli hərəkət peyk operatorlarını tullantılardan qaçmaq üçün əlavə yanacaq sərf etməyə məcbur edir. Nəticədə peyklərin fəaliyyət müddəti azalır. Eyni zamanda, istehsalçılar peykləri qorumaq üçün əlavə Whipple qoruyucu qatları əlavə edir. Bu qatlar peyklərin kütləsini artıraraq, onların orbitə çıxarılması xərclərini milyonlarla dollar yüksəldir.

Sığorta və missiya büdcələrinə təsir

Kosmos tullantılarının çoxluğu sığorta haqlarının artmasına səbəb olur. Yüksək sıxlıqlı zonalarda tullantıların idarə olunması missiya büdcəsinin 5-10%-ni təşkil edir. Bu da peyk layihələrinin maliyyə yükünü daha da ağırlaşdırır.

Kessler Sindromu və qlobal peyk infrastrukturu

Hesabatda Kessler Sindromunun orbitdə zəncirvari təsir yaradaraq orbital təbəqələrin itirilməsinə səbəb ola biləcəyi vurğulanır. Bu, qlobal peyk infrastrukturunun 190 milyard dollardan çox olan dəyərinə ciddi təhlükə yaradır.

Ekspertlərin fikirləri və gələcəyə baxış

Hesabat World Economic Forum, Saudi Space Agency, LeoLabs və Novaspace ilə əməkdaşlıqda hazırlanıb. Mishaal Al Shemimri və Helen Birt kimi ekspertlər bu sənədin orbitin davamlılığı üçün dialoqu gücləndirəcəyini bildirirlər.

İnsanlar və gələcək nəsillər üçün əhəmiyyəti

Kosmos tullantılarının artması yalnız texnoloji və iqtisadi problemlər yaratmır, həm də gələcək nəsillərin kosmosdan faydalanma imkanlarını məhdudlaşdırır. Bu, elmi tədqiqatlardan tutmuş qlobal rabitə sistemlərinə qədər geniş sahələrdə təsir göstərir. Hesabat, bu təhlükənin qarşısını almaq üçün qlobal əməkdaşlıq və innovativ həllərin vacibliyini önə çəkir.