Kosmosda Antroposen: İnsan Yer Kürəsinin Gələcəyini Necə Dəyişdirir?

Kosmosda yeni dövr: Antroposen kosmos

Bəşəriyyət kosmik dövrün başlanğıcı ilə Yer kürəsinin və yaxın kosmosun milyardlarla illik təbii nizamına müdaxilə edir. Alimlər bu yeni mərhələni “Antroposen kosmos” adlandırırlar. Milyardlarla il ərzində Yer ətrafında yalnız təbii amillər, məsələn Van Allen radiasiya qurşaqları mövcud idi. Lakin son onilliklərdə minlərlə süni peyk və radiosiqnal orbitdə görünməz, lakin təsirli “elektron buludu” yaradıb.

Süni elektron bulud və orbitdəki dəyişikliklər

Bu süni bulud Yer kürəsinin təbii elektromaqnit sahəsinin işləmə prinsipinə ciddi təsir göstərir. Eyni zamanda, minlərlə ton metal və kimyəvi maddə orbitə çıxarılıb və burada “peyk qəbiristanlıqları” yaranıb. Raketlərin hər uçuşu və peyklərin atmosferdə yanması nəticəsində stratosferə təbii yolla orada olmayan metallar, məsələn alüminium, yayılır. Bu isə atmosferin üst qatlarının kimyəvi balansını pozur və günəş şüalarının əks olunma qaydasına təsir edə bilər.

Ayda insan izi: Geoloji sakitliyin pozulması

Yalnız Yer orbitində deyil, Ay səthində də insan təsiri hiss olunur. İnsanların ayaq basması, robotlar və tullantılar Ayın təbii geoloji sakitliyini pozub. Alimlər bildirirlər ki, Ay artıq insan təsiri altındadır. Bu vəziyyət “Böyük Sürətlənmə” adlanır.

Texnologiyanın təbiətə təsiri və gələcək narahatlıqları

Texnoloji gücümüz təbiətin milyonlarla il ərzində formalaşdırdığı fiziki qaydaları dəyişir. Bu dəyişikliklərin uzunmüddətli nəticələri – iqlim dəyişikliyindən tutmuş planetin maqnit sahəsinin reaksiyasına qədər – hələ tam öyrənilməyib. İnsanlıq kosmosda öz izini buraxmaqla bəşəriyyət tarixində yeni bir səhifə açır, amma bu izlərin gələcəkdə hansı fəsadlara yol açacağı hələ bilinmir.

Bu vəziyyət insanlığın kosmosla bağlı məsuliyyətini artırır. Yer kürəsinin və onun ətrafının qorunması yalnız planetimizin deyil, bütün bəşəriyyətin gələcəyi üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.