Kosmosda Həyatın Sirri: Mikroqravitasiya Niyə Çoxalmaya Mane Olur?

Mikroqravitasiyanın çoxalma üzərində təsiri

Kosmosun mikroqravitasiya mühiti insan və heyvan hüceyrələrinin çoxalma prosesinə mənfi təsir göstərir. Adelaide Universitetinin Robinson Tədqiqat İnstitutu tərəfindən aparılan araşdırma göstərir ki, yer cazibəsinin yoxluğu spermatozoidlərin hərəkət qabiliyyətini zəiflədir, yumurta hüceyrələrinin mayalanmasını azaldır və embrionların inkişafını gecikdir.

Tədqiqatın əsas nəticələri

Siçan yumurtalarının mayalanması mikroqravitasiya şəraitində 30% azalıb, donuz yumurtalarında isə bu göstərici təxminən 15% təşkil edir. Donuz embrionları isə 6 gün gecikmə ilə inkişaf edir. Bu gecikmə embrionun uşaqlıq divarına implantasiyası üçün lazım olan qravitasiya siqnallarının itməsi ilə bağlıdır.

Hüceyrələrin istiqamət itkisi və mexanosensorların rolu

Mikroqravitasiya hüceyrələrin "yuxarı" və "aşağı" istiqamətini itirməsinə səbəb olur. Spermatozoidlərdəki mexanosensorlar, yəni mexaniki siqnalları qəbul edən zülallar, qravitasiya olmadan düzgün işləmirlər. Tədqiqat müəlliflərindən Nicole McPherson bildirir ki, "hüceyrənin baxışından davamlı bir 'yuxarı' və ya 'aşağı' yoxdur".

Progesteronun məhdud təsiri

Araşdırmada progesteron hormonunun mikroqravitasiya şəraitində spermatozoidlərin naviqasiyasını müəyyən qədər yaxşılaşdırdığı məlum olub. Lakin bu təsir üçün tələb olunan doza normal səviyyədən çox yüksəkdir və praktiki tətbiqi məhduddur.

Bioloji proseslərdə cazibənin rolu

Tədqiqatın aparıcı üzvü Nicole McPherson vurğulayır ki, "cazibə yalnız həyatın fonu deyil, o, bioloji proseslərin dərinliyinə inteqrasiya olunub". Embrionun orqanlarının formalaşması və uşaqlıq divarına implantasiyası kimi həyati mərhələlər qravitasiya siqnallarına bağlıdır.

İnsan həyatı və kosmosda çoxalma perspektivləri

Bu kəşflər kosmosda uzunmüddətli insan yaşayışı və reproduksiyası üçün ciddi çağırışlar yaradır. Mikroqravitasiyanın çoxalma üzərindəki mənfi təsirləri astronavtların və gələcək kosmik koloniyaların sağlamlığı üçün həll edilməli əsas məsələlərdəndir. İnsanların kosmosda yeni nəsil yaratması hələlik elmi və texnoloji maneələrlə doludur.

Bu tədqiqat 26 mart 2026-cı ildə Communications Biology jurnalında dərc olunub və kosmik biologiya sahəsində yeni mərhələ açır.