Tarixdə ilk dəfə: Kosmosda uğurlu tibbi rentgen çəkilişi həyata keçirildi

Kosmosda tibbi rentgen: yeni dövrün başlanğıcı

2025-ci ilin martında, özəl Fram2 Crew Dragon missiyası zamanı astronavtlar ilk dəfə kosmosda tibbi rentgen çəkilişi apardılar. Dörd astronavt, heç bir tibbi təcrübəsi olmadan, portativ rentgen cihazından istifadə etmək üçün yalnız dörd saat təlim aldılar və orbitdə saat, əl, qarın, çanaq və döş qəfəsi rentgenləri çəkdilər. Rəqəmsal şəkildə əldə olunan bu rentgen şəkilləri yer üzündə çəkilənlərlə müqayisədə keyfiyyətcə bir qədər aşağı olsa da, sümüklərin sınması kimi zədələrin diaqnozu üçün kifayət qədər idi.

Portativ rentgen cihazının üstünlükləri

Portativ rentgen cihazı Crew Dragon kapsulunda minimal zərər görərək yerə qayıtdı. Astronavtlar cihazın istifadəsini asan hesab etdilər və gələcəkdə onun kosmik gəminin içində daha möhkəm bərkidilməsi üçün təkmilləşdirilməsinin faydalı olacağını qeyd etdilər. Bu cihaz günəş enerjisi ilə işləyə bilir və tibbi təcrübəsi olmayan şəxslər tərəfindən belə rahatlıqla istifadə edilə bilir.

Əvvəlki təcrübələr və gələcək perspektivlər

2022-ci ildə parabolik uçuş zamanı portativ rentgen cihazı mikroqravitasiya şəraitində sınaqdan keçirildi və əl rentgeni çəkildi. Bu uğurlu təcrübə kosmosda tibbi rentgen çəkilişlərinin mümkünlüyünü sübut etdi. Gələcəkdə bu cihazların ölçülərinin daha da kiçildilməsi və möhkəmləndirilməsi planlaşdırılır. Bu texnologiya həmçinin kənd yerlərində və az resurslu bölgələrdə tibbi xidmətin inkişafına da böyük töhfə verə bilər.

Ekspertlərin fikirləri

Mayo Klinikadan həkim və kosmik tibb üzrə assistent professor Sheyna Gifford bildirir ki, "Portativ rentgen cihazları dünyanın müxtəlif yerlərində, o cümlədən az resurslu bölgələrdə günəş enerjisi ilə işləyir və tibbi təcrübəsi olmayan şəxslər tərəfindən belə istifadə edilə bilir." O əlavə edir ki, "Kosmosda və yer üzündə rentgen texnologiyalarının tətbiqi ictimai sağlamlıq sahəsində inqilabi dəyişikliklərə səbəb ola bilər."

İnsanlara və texnologiyaya təsiri

Kosmosda rentgen çəkilişlərinin uğuru astronavtların sağlamlığının qorunmasında yeni imkanlar açır. Bundan əlavə, rentgen cihazları texniki avadanlıqların, məsələn, elektronika və kosmik geyimlərin yoxlanılmasında, nasaz peyklərin diaqnostikasında və hətta Ay səthinin analizində istifadə oluna bilər. Gələcəkdə portativ rentgen cihazlarının daha da kiçildilməsi və möhkəmləndirilməsi onların həm kosmosda, həm də yer üzündə tibbi və texniki sahələrdə geniş tətbiqinə imkan verəcək.

Bu nailiyyət insan sağlamlığının qorunmasında və kosmos tədqiqatlarında yeni üfüqlər açır, eləcə də kənd yerlərində tibbi xidmətin əlçatanlığını artırmaq üçün böyük potensiala malikdir.