Kripto Birjaların Riskli Bankçılıq Oyunları İlk Dəfə İfşa Olundu

Kripto birjaların sürətli yüksəlişi və riskləri

Beynəlxalq Ödənişlər Bankı (BIS) tərəfindən hazırlanan 38 səhifəlik hesabat kripto birjaların sürətlə böyüməsi və bu inkişafın yaratdığı risklər barədə xəbərdarlıq edir. 63 mərkəzi bankın dəstəklədiyi bu hesabatda bildirilir ki, kripto birjalar bank kimi kredit və gəlir məhsulları təklif edir, lakin bu məhsullar ənənəvi bankların təminatlarından məhrumdur.

Bank kimi xidmətlər, amma kölgə bankçılığı

BIS hesabatında qeyd olunur ki, kripto birjalar müştərilərin aktivlərini az tənzimlənmiş kölgə banklarına yönəldir. Bu, istifadəçilərin əmanətlərinin şəffaflıq və depozit sığortası olmadan riskli fəaliyyətlərə yatırılması deməkdir. Hesabatda deyilir: “Yüksək gəlir vəd edən məhsullar əslində zəif tənzimlənən kölgə bankına verilən təminatsız kreditlərdir.”

Celsius və FTX çökmələri: sistemin zəif nöqtələri

2025-ci ilin oktyabrında baş verən 19 milyard dollar (təxminən 32 milyard AZN) məbləğində məcburi likvidasiya, Celsius və FTX kimi böyük kripto platformalarının çöküşü ilə əlaqələndirilir. BIS bildirir ki, “Celsius və FTX-də baş verənlər yalnız pis idarəçilik yox, leverage, şəffaflıq çatışmazlığı və qorunmasız depozit vədləri üzərində qurulan sistemin nəticəsidir.”

İstifadəçilər üçün təhlükə

Hesabatda vurğulanır ki, istifadəçilər bu məhsullarda aktivlərin idarəsini bəzən itirirlər. “Müştəri baxımından, bu məhsullar vasitəçiyə qarşı təminatsız tələb hüququdur,” – deyə sənəddə qeyd olunur. Kripto birjalar depozitləri toplayıb riskli investisiyalara yönəldir, amma ənənəvi bankların sabitliyini təmin edən qoruyucu mexanizmlərdən məhrumdurlar.

Nəticə

Kripto sənayesinin böyük oyunçuları artıq çoxfunksiyalı vasitəçilərə çevrilib. Bu, istifadəçilər üçün həm yeni imkanlar, həm də ciddi risklər yaradır. BIS hesabatı göstərir ki, bu sahədə şəffaflığın artırılması və tənzimləmələrin gücləndirilməsi vacibdir. İstifadəçilər isə yüksək gəlir vədlərinə aldanmadan, riskləri diqqətlə qiymətləndirməlidirlər.