Kripton qazı necə qədim Yer tarixini yenidən kəşf edir?

Kripton qazı: Yer tarixinin gizli saatı

Alimlər Yer tarixini araşdırmaq üçün ənənəvi üsullardan fərqli olaraq qaz ciblərindən istifadə edirlər. Son tədqiqatlarda diqqət kripton qazına yönəlib. Bu nadir qaz, zirkon minerallarında kosmik şüaların təsiri ilə yaranır və qədim sahillərin, landşaftların dəyişməsini anlamaqda mühüm rol oynayır.

Kripton (Kr) — kimyəvi elementlərin dövri sisteminin 18-ci qrupunda yerləşən, rəngsiz, dadsız və qoxusuz bir nəcib (təsirsiz) qazdır. Yunan dilində "gizli" mənasını verən "kryptos" sözündən götürülmüşdür. Yer atmosferində çox az miqdarda (təxminən milyonda bir hissə) tapılır. Digər nəcib qazlar kimi, normal şəraitdə kimyəvi reaksiyalara girmir.

Zirkonlar və onların sirri

Zirkon mineralları kimyəvi aşınmaya, yüksək temperatur və fiziki eroziyaya qarşı dözümlüdür. Bu xüsusiyyətləri sayəsində onlar Yer səthində uzun müddət qala bilir. Kripton qazı zirkonlarda kosmik şüalar dayandıqdan sonra ölçülür və bu qaz "kosmik saat" kimi fəaliyyət göstərir. Beləcə, zirkonlar Yer səthində nə qədər qaldığını kripton qazının miqdarı ilə göstərir.

Tədqiqatın əhəmiyyəti

Curtin Universiteti və Göttingen Universitetindən olan alimlərin apardığı tədqiqat PNAS jurnalında dərc olunub. Onların sözlərinə görə, "İqlim yalnız ekosistemlərə və hava şəraitinə təsir etmir, həm də mineral resursların yerləşdiyi yerləri və onların əlçatanlığını idarə edir." Bu tədqiqat qədim landşaftların eroziyası və dəyişməsini, həmçinin dəniz səviyyəsinin dəyişməsini və dərin yer hərəkətlərini anlamağa kömək edir.

İnsanlar və gələcək üçün

Bu kəşf təkcə geoloqlar üçün deyil, həm də cəmiyyət üçün önəmlidir. Yer səviyyəsinin dəyişməsi və landşaftların formalaşması ilə bağlı məlumatlar gələcəkdə təbii fəlakətlərin qarşısını almaq və resursların idarə olunmasında mühüm rol oynaya bilər. Kripton qazı vasitəsilə açılan bu sirr insanlara Yerimizin tarixini daha dərindən anlamağa imkan verir.