Latın Amerikasında Feminist AI: İnqilabçı Hərəkat Necə Böyüyür?

Feminist Süni İntellekt Nədir?

Latın Amerikada feminist süni intellekt anlayışı geniş yayılmağa başlayır. Braziliyalı tədqiqatçı Graciela Natansohn bu texnologiyanı ‘mədəniyyətləri, yerli həyat tərzini qoruyan, cəmiyyətin qərarlarında hər kəsi əhatə edən bir yanaşma’ kimi təsvir edir. Bu yanaşma yalnız gender bərabərliyini gücləndirmir, həm də sosial ədaləti və ekoloji davamlılığı ön planda saxlayır.

Praktik Tətbiqlər və Layihələr

Latın Amerikada feminist süni intellekt hərəkatı artıq konkret layihələrə çevrilib. Məsələn, Argentinada ‘Arvage IA’ və ‘SofIA’ adlı alətlər, məhkəmə qərarlarında gender yanaşmasını tətbiq etmək üçün yaradılıb. Braziliyada isə guaranilər tərəfindən ‘Nhandeflix’ adlı multimedia tətbiqi, yerli mədəniyyətləri qorumaq məqsədilə inkişaf etdirilib.

Şəbəkələşmə və Regional Təşəbbüslər

2025-ci ildə yaradılan Feminist Süni İntellekt Şəbəkəsi, bölgədəki 129 layihədən 50-ni seçərək dəstəkləyib. Bu layihələrdən bəziləri pilot mərhələsinə keçib, digərləri isə ilkin inkişaf mərhələsindədir. Şəbəkə, Kanada Beynəlxalq İnkişaf Araşdırmaları Mərkəzi (IDRC) tərəfindən dəstəklənir.

İnsanlara Təsiri

Bu texnologiyalar yalnız texniki irəliləyiş deyil, həm də cəmiyyətə birbaşa təsir edir. Məsələn, Braziliyada ‘QuitérIA’ adlı süni intellekt aləti, qadınlar və LGBTIQ+ icmalarının hüquqlarını qorumaq üçün qanunvericilik monitorinqi aparır. Digər bir nümunə isə Olimpia Coral Melo tərəfindən dəstəklənən ‘OlimpIA’ platformasıdır ki, zorakılığa məruz qalan qadınlara anonim dəstək verir.

Etik və Sosial Yanaşmalar

Ekspertlər vurğulayır ki, feminist süni intellekt yalnız texnologiyanın inkişafı üçün deyil, həm də etik və sosial məsələlər üçün vacibdir. Mailén García qeyd edir ki, süni intellektin tam dövrü yenidən nəzərdən keçirilməli və gender bərabərliyinə, sosial ədalətə töhfə verməlidir.

Nəticə

Feminist süni intellekt hərəkatı, Latın Amerikada texnologiya ilə sosial dəyişiklik arasında körpü qurur. Bu yanaşma, cəmiyyətin daha ədalətli və bərabər bir gələcəyə doğru irəliləməsi üçün vacibdir.