Mariana Mazzucato: İqtisadiyyat Ümumi Yaxşılıq Üçün Necə Yenidən Qurulacaq?

İqtisadiyyatın Ümumi Yaxşılıq Üçün Yenidən Qurulması

Dünyanın ən zəngin insanları sərvətlərini sürətlə artırarkən, iqtisadiyyatın demokratik hesabatlılıqdan uzaq olması narahatlıq doğurur. Mariana Mazzucato "The Common Good Economy" kitabında bu məsələyə diqqət çəkir və iqtisadi münasibətlərin başlanğıcdan düzgün qurulmasının vacibliyini vurğulayır.

Zənginlərin Sərvət Artımı və Hərbi Xərclər

2025-ci ildə dünyanın 500 ən zəngin şəxsi sərvətlərinə 2,2 trilyon ABŞ dolları əlavə edib. Oxfam International bildirir ki, super zənginlər yüksək gəlirli ölkələrdən aşağı və orta gəlirli ölkələrə saatda təxminən 30 milyon dollar (təxminən 51 milyon AZN) çıxarırlar. Eyni zamanda, 2024-cü ildə dünya üzrə hərbi xərclər 2,7 trilyon dollar (təxminən 4,59 trilyon AZN) səviyyəsinə çatıb ki, bu da sosial rifah üçün ayrılan vəsaitin azalmasına səbəb olur.

İqtisadiyyatın Siyasi Quruluşu və Sosial Nəticələr

Mazzucato kapitalist bazarların siyasi şəkildə qurulduğunu vurğulayır. Məsələn, Böyük Britaniyada hökumətlər sosial mənzilə deyil, özəl ev sahiblərinə subsidiyalar ayırır ki, bu da mənzil böhranını daha da dərinləşdirir. O, iqtisadi siyasətin yalnız ekspertlərin deyil, geniş ictimaiyyətin iştirakı ilə formalaşmasının vacibliyini qeyd edir.

Kollektiv İdarəetmə və Yeni Modellər

Boliviya və İspaniyanın Kataloniya bölgəsində su idarəçiliyi kollektiv şəkildə həyata keçirilir. Bogotada "care blocks" adlı ictimai xidmət mərkəzləri fəaliyyət göstərir, Meksiko şəhərində isə UTOPÍAS adlı məhəllə mərkəzləri mövcuddur. Barselonada "data-commons" layihəsi kollektiv məlumatın demokratik idarəsini hədəfləyir. Bu təcrübələr iqtisadiyyatda qarşılıqlı əlaqə və kollektiv öyrənmənin önəmini göstərir.

Yeni Fəlsəfi Yanaşmalar

Ekvadorun konstitusiyasına daxil edilmiş Sumak Kawsay fəlsəfəsi insan və təbiət arasında harmoniyanı vurğulayır. Mazzucato iqtisadi siyasətin yalnız maliyyə göstəricilərinə deyil, həm də sosial və ekoloji dəyərlərə əsaslanmasını istəyir.

İqtisadiyyatın İnsanlar Üçün Yenidən Qurulması

Mariana Mazzucato iqtisadi sistemin yalnız zənginlərin sərvətini artırmaq üçün deyil, ümumi rifahı təmin etmək üçün yenidən qurulmasının vacibliyini önə çəkir. Onun fikrincə, iqtisadi münasibətləri əvvəlcədən düzgün qurmaq, sonradan problemləri düzəltməkdən daha effektivdir. Bu, gələcək nəsillər üçün daha ədalətli və dayanıqlı iqtisadiyyatın əsasını qoyur.