Marsda nadir toz fırtınaları su itkisini necə sürətləndirir?

Marsda su itkisi və toz fırtınalarının rolu

Marsın səthində baş verən toz fırtınaları uzun müddətdir ki, planetin iqlimində mühüm rol oynayır. 2023-cü ildə Marsın şimal yarımkürəsində qeyri-adi bir toz fırtınası — “rocket dust storm” müşahidə olundu. Bu nadir və lokal partlayıcı fırtına tozun günəş işığını udaraq havanı qızdırması nəticəsində yaranır və su buxarını planetin orta atmosferinə qaldırır.

2023-cü ilin şimal yayındakı anomaliya

Marsın şimal yayında qeydə alınan bu fırtına zamanı NOMAD aləti 60 kilometr hündürlükdə 70 ppm su buxarı ölçdü. Bu, adi şimal yay səviyyəsindən xeyli çox idi. Hidrogenin qaçış sürəti 5×10⁸ sm⁻²s⁻¹ səviyyəsinə çatdı ki, bu da normal səviyyədən 50 dəfə artıqdır. Hidrogen atomları yuxarı atmosferdə suyun parçalanması nəticəsində əmələ gəlir və Marsın zəif cazibə qüvvəsi onları kosmosa itirməyə imkan verir.

Cənub yayındakı su itkisi və fərqlər

Marsın cənub yayında baş verən qlobal toz fırtınaları hidrogen itkisini daha da artırır. Burada hidrogen qaçış sürəti şimal yayındakından 100 dəfə çoxdur. Lakin 2023-cü ildə müşahidə olunan şimal yayındakı rocket dust storm su itkisi mexanizminin yalnız cənub yayındakı fırtınalarla izah edilə bilməyəcəyini göstərdi.

Ekspertlərin fikirləri və iqlimə təsiri

Instituto de Astrofísica de Andalucía-dan Adrián Brines bildirir ki, “rocket dust storm” Marsın iqlimində su itkisini izah edən yeni mexanizmdir. Bu fırtınalar su buxarını yuxarı atmosferə qaldıraraq hidrogenin qaçmasına şərait yaradır. Son 20 ildə yalnız iki dəfə müşahidə olunan bu hadisələr Marsın su itkisi tarixində əhəmiyyətli rol oynaya bilər.

İnsanlıq üçün Marsın su itkisi nə deməkdir?

Marsın su itkisi planetin keçmişdə yaşaya biləcək həyat potensialını və gələcəkdə insan missiyalarının su ehtiyatlarını anlamaq üçün vacibdir. Tədqiqatçılar hesab edir ki, Mars tarixində kosmosa təxminən 137 metr dərinliyində qlobal ekvivalent su təbəqəsi itirilib. Bu, Marsın necə quruduğunu və iqliminin necə dəyişdiyini anlamağa kömək edir.

Rocket dust stormların Marsın iqlim tarixində nə qədər tez-tez baş verdiyi hələ dəqiq bilinmir. Lakin onların su itkisinə təsiri yeni tədqiqatlar üçün geniş imkanlar açır və Marsın sirrlərini bir az da olsa aydınlaşdırır.