Marsda qədim okeanın izləri: Yeni sahil zolağı kəşfi dünyanı heyrətləndirir

Marsda qədim okeanın izləri

Marsda böyük bir okeanın mövcudluğu hələ tam təsdiqlənməsə də, alimlər planetin səthində okeanın sahil zolağına bənzər düz və geniş bir sahə kəşf ediblər. Bu sahil zolağı Yer üzündəki qitə şelfinə oxşar xüsusiyyətlərə malikdir və təxminən 200-400 metr enindədir. Tədqiqatçılar bu zolağa “coastal shelf” (sahil şelfi) adını verirlər. NASA-nın 1970-ci illərdə Viking missiyaları zamanı Marsda sahil xətti mövcudluğu ilə bağlı məlumatlar əldə olunmuşdu, lakin yeni tapıntılar bu fikri daha da gücləndirir.

Tədqiqatların əsas məqamları

California Institute of Technology-dən professor Michael Lamb və University of Texas at Austin-dən postdoktor Abdallah Zaki NASA-nın Mars Orbiter Laser Altimeter (MOLA) məlumatlarından istifadə edərək Mars səthində bu sahil şelfini araşdırıblar. Onlar həmçinin okeanın quruması prosesini Yer üzündə kompüter simulyasiyaları ilə təhlil ediblər. Nəticədə məlum olub ki, okeanın quruması zamanı qitə şelfi kimi geniş və davamlı bir sahə yaranır. Marsda isə sahil xətti sabit yüksəklikdə deyil, dalğalanmalar göstərir ki, bu da planetin vulkanik fəaliyyəti və qabıq hərəkətləri ilə bağlı ola bilər. Marsda plitə tektonikasının olmaması isə bu sahil zolağının formalaşması ilə bağlı bəzi suallar yaradır.

Marsda suyun rolu və gələcək missiyalar

Çin roveri Zhurong Marsın şimal düzənliklərində qədim çimərliklərə bənzər yeraltı sediment qatları aşkar edib. NASA-nın InSight landeri isə Marsda yeraltı suyun kifayət qədər ola biləcəyini göstərir. Son tədqiqatlar Marsda suyun səthdə ən azı 2 milyard il əvvəl mövcud olduğunu bildirir ki, bu da planetin keçmiş iqlimi və həyat üçün potensialını anlamaq baxımından çox önəmlidir.

Avropa Kosmik Agentliyi 2028-ci ildə Rosalind Franklin roverini Marsa göndərəcək. Bu rover Marsın şimal yarımkürəsini araşdıracaq və sahil şelfinin mineralogiyası və geologiyasını dərindən öyrənəcək. Tədqiqatçılar ümid edirlər ki, bu missiya Marsda qədim okeanın mövcudluğu barədə qəti cavab verəcək.

Marsın keçmişi və gələcəyə baxış

Marsda okeanın olub-olmaması suyun planetdə necə paylandığını, iqlim dəyişikliklərini və həyatın mümkünlüyünü anlamaq üçün açar rolunu oynayır. Bu tədqiqatlar qırmızı planetin keçmişini daha yaxşı anlamağa və gələcəkdə orada həyatın olub-olmaması sualına cavab tapmağa kömək edəcək. Hər yeni tapıntı Marsın sirrlərini açmağa və insanlığın kainatdakı yerini yenidən düşünməyə imkan yaradır.