Marsda tullantılardan torpaq yaratmaq: Kosmosda yeni inqilab başlayır

Marsda və Ayda əkinçilik üçün yeni imkanlar

Kosmosda uzunmüddətli yaşayış üçün torpaq yaratmaq böyük çağırışlardan biridir. İnsan tullantılarının Ay və Mars regolitləri ilə qarışdırılması bu problemi həll edə bilər. Texas A&M Universitetinin alimləri tərəfindən aparılan təcrübədə insan tullantıları ilə simulyasiya olunmuş Ay və Mars regolitləri qarışdırılıb. Nəticədə, bu qarışıq bitkilərin böyüməsi üçün əlverişli qida maddələri ilə zəngin torpaq kimi çıxış edib.

Regolit və insan tullantılarının sintezi

Ay regolitində kükürd, kalsium və maqnezium, Mars regolitində isə əlavə olaraq natrium aşkar olunub. BLiSS texnologiyası insan tullantılarını qida maddələrinə çevirir, OPA sistemi isə tullantıları toksinlərdən təmizləyərək qida maddələri ilə zəngin effluentə çevirir. Bu maddələr regolitdə sərbəst buraxılır və bitkilərin köklərinə əlçatandır.

Fiziki və kimyəvi çətinliklər

Regolitin fiziki quruluşu bitki köklərinə oksigen çatdırmaqda çətinlik yaradır. Mars regolitində güclü oksidant olan perxlorat mövcuddur ki, bu da bitkilərin inkişafına mane ola bilər. Bu problemləri aradan qaldırmaq üçün Sporosarcina pasteurii bakteriyası Mars regolitini kərpicə çevirir. Bakteriya və guar gum qarışığı regolit hissəciklərini birləşdirərək möhkəm struktur yaradır.

Kərpic texnologiyasında irəliləyiş

Ayda sinterlənmiş regolit kərpicləri bakteriya kərpiclərindən güclü olsa da, onlar çatlamağa meyllidir. Bakteriya kərpicləri isə bu çatlaqları dolduraraq strukturun davamlılığını təmin edir. Bu texnologiyalar gələcəkdə kosmik bazalarda infrastrukturun yaradılmasında mühüm rol oynaya bilər.

Təcrübənin nəticələri və gələcək perspektivlər

Yanvar 2025-ci ildə aparılan təcrübədə Ay regolitində bitkilər Mars regolitindən daha yaxşı böyüyüb. Təcrübənin nəticələri 7 yanvar 2026-cı ildə ACS Earth and Space Chemistry jurnalında dərc olunub. Lakin BLiSS texnologiyasının tam səmərəliliyi hələ təsdiqlənməyib və real Ay və Mars regolitlərinin simulyantlardan fərqli reaksiyası mümkündür.

İnsan həyatına təsiri

Bu tədqiqatlar kosmosda uzunmüddətli yaşayış üçün vacibdir. Astronavtların tullantılarının təkrar istifadəsi həm tullantıların idarə olunmasını asanlaşdırır, həm də bitki yetişdirilməsi üçün torpaq yaradır. Bu, gələcəkdə kosmik koloniyalarda qida təhlükəsizliyini təmin etmək üçün yeni imkanlar açır.