Mini-Neptun Ekzoplanetlərinin Qatran Buludlarının Sirri İlk Dəfə Açıqlanır

Mini-Neptunların atmosferində gözlənilməz qatran buludları

Mini-Neptun ekzoplanetləri ölçülərinə görə Yerin və Neptunun arasında yerləşir və ulduzlarına yaxın orbitdə dövr edir. Onların atmosferləri opakdır və tərkibi uzun müddət gizli qalmışdı. Lakin son tədqiqatlar bu sirri açmağa başlayıb. Chicago Universitetindən tədqiqatçı Jeehyun Yang və komandası James Webb Kosmik Teleskopunun (JWST) məlumatlarını analiz edərək, mini-Neptunların atmosferində qatran buludlarının ola biləcəyini müəyyən edib.

Qatran buludları və onların mənşəyi

Jeehyun Yang mini-Neptunların atmosfer spektrlərini yanacaq mühərriklərinin qatranına bənzədib: “Sanki planetin dərin atmosferində təbii dizel mühərriki var”. Bu qatran buludları yüksək təzyiq və temperatur altında karbon, hidrogen və oksigenin reaksiyası nəticəsində yaranan poliaromatik hidrokarbonlar (PAH) ola bilər. PAH-lar kosmosda ən çox yayılmış karbon birləşmələrindən biridir və termal konveksiya sayəsində atmosferdə yuxarı qalxa bilirlər.

Mini-Neptunların formalaşma sirləri

Mini-Neptunlar ulduzlarına yaxın formalaşmayıb, uzaqdan miqrasiya edərək indiki orbitlərinə gəliblər. Karbon və oksigen nisbəti onların formalaşma məsafəsini göstərən mühüm göstəricidir. Bu tədqiqat 18 may 2026-cı ildə The Astrophysical Journal Letters jurnalında yayımlanıb və kimya mühəndisliyi yanaşmasının ekzoplanet tədqiqatlarına tətbiqində ilk nümunə kimi qiymətləndirilir.

Tədqiqatçılardan yeni yanaşma

Jeehyun Yang bildirir: “Bildiyim qədərilə, kimya mühəndisliyini ekzoplanet tədqiqatlarına tətbiq edən ilk şəxsəm”. Onun komandasında Eliza Kempton və Arjun Savel də yer alır. Onlar mini-Neptunların müxtəlif tiplərinin mövcud ola biləcəyini və onların atmosfer xüsusiyyətlərinin fərqli ola biləcəyini vurğulayırlar.

Gələcək perspektivlər

Mini-Neptunlar qalaktikada ən çox yayılmış planet növüdür, lakin bizim Günəş sistemimizdə yoxdur. Bu tədqiqat onların sirrini açmaqla kainatdakı planetlərin müxtəlifliyini və yaranma proseslərini daha yaxşı anlamağa imkan verir. Gələcəkdə bu kəşflər insanlığın kosmik tədqiqatlarda yeni mərhələyə keçməsinə təkan verə bilər.