NANOGrav ilk dəfə superkütləvi qara dəliklərin sirrini açdı: Nə baş verir?

Qara dəliklərin sirri: NANOGrav-dan yeni kəşf

Kosmosun ən güclü və sirli obyektləri olan superkütləvi qara dəliklərin birləşməsi NANOGrav komandası tərəfindən qravitasiya dalğalarının fonundan istifadə edilərək aşkar edilib. Bu, kainatdakı ən böyük enerjili hadisələrdən birinin canlı müşahidəsidir.

Gondor və Rohan: Qara dəliklərə verilən adlar

NANOGrav tərəfindən aşkarlanan iki superkütləvi qara dəlik cütlüyü Gondor (SDSS J0729+4008) və Rohan (SDSS J1536+0411) adlandırılıb. Rohan adı Yale universitetinin tələbəsi Rohan Shivakumarın şərəfinə verilib, Gondor isə “The Lord of the Rings” filmindəki məşhur "beacons were lit" səhnəsindən ilhamlanaraq verilmişdir. NANOGrav komandasının üzvü Chiara Mingarelli bildirib ki, adlar həm insan, həm də pop-mədəniyyət təsiri daşıyır.

Qravitasiya dalğalarının fonu və tədqiqatın əhəmiyyəti

2023-cü ildə NANOGrav ilk dəfə qravitasiya dalğalarının fonunu aşkar edib. Bu fon superkütləvi qara dəliklərin birləşməsini göstərir və qalaktikaların formalaşması prosesini anlamağa kömək edir. Tədqiqat 114 aktiv qalaktik nüvədə (AGN) aparılıb və nəticələr 5 fevral 2026-cı ildə The Astrophysical Journal Letters jurnalında dərc olunub.

Ekspertlərin fikirləri və gələcək perspektivlər

Chiara Mingarelli qeyd edir: “Bizim tapıntımız elmi ictimaiyyətə fərdi, davamlı qravitasiya dalğası mənbələrinin aşkarlanması üçün ilk konkret meyarları təqdim edir.” Bu tədqiqat gələcəkdə qara dəliklərin və qravitasiya dalğalarının daha yaxşı başa düşülməsi üçün əsas yaradır.

Kainatın yeni pəncərəsi

Gondor və Rohan adlandırılan qara dəliklər kainatdakı ulduzların, qalaktikaların və həyatın mənşəyinə dair yeni anlayışlar verir. Hər bir qravitasiya dalğası kainatın nəbzini tutan insanlara ümid və ilham verir.