NASA Gateway: Ay missiyası niyə təhlükə altında?

Gateway proqramı: Niyə tənqid olunur?

NASA-nın Gateway proqramı Ay orbitində kiçik bir kosmik stansiya qurmağı nəzərdə tutur. Bu stansiya Artemis proqramının bir hissəsi olaraq Ay səthinə astronavtların geri dönməsi və daimi varlığın qurulması üçün nəzərdə tutulub. Lakin, son illərdə bu proqramın səmərəliliyi ilə bağlı ciddi şübhələr yaranıb.

Xərclər və effektivlik problemləri

Gateway proqramının xərcləri davamlı olaraq artmaqdadır. 2024-cü ilin iyulunda Hökumət Hesabatlılıq Ofisinin hesabatına görə, yalnız Gateway-in ilk iki modulu üçün 5.3 milyard dollar xərclənəcək. Üstəlik, bu modulların kütləsinin nəzərdə tutulan hədəfdən artıq olduğu və bu səbəbdən Ay orbitinə çatmaqda çətinliklər yarada biləcəyi bildirilir. Bununla yanaşı, Gateway stansiyası böyük kosmik gəmilər, məsələn, Starship lunar lander ilə birləşdirildikdə vəziyyətini sabit saxlaya bilmir.

Beynəlxalq tərəfdaşların mövqeyi

Gateway proqramı beynəlxalq tərəfdaşların dəstəyini qazansa da, bir çox ölkələr astronavtlarının Ay səthində işləməsini üstün tuturlar. NASA-nın beynəlxalq tərəfdaşlarla birlikdə Ay səthində yaşayış modulları, enerji sistemləri, təzyiqli roverlər və logistik lunar landerlər kimi infrastrukturlar inkişaf etdirməsi daha məqsədəuyğun hesab edilir.

Alternativ yanaşmalar

Gateway-in Ay və Mars missiyaları üçün əhəmiyyətsiz olduğu iddia edilir. Astronavtların və yükün birbaşa Ay səthinə çatdırılması, Gateway vasitəsilə dolayısıyla keçməkdən daha səmərəli hesab edilir. Həmçinin, Mars missiyaları üçün Gateway-in heç bir praktik faydası olmadığı bildirilir. SpaceX-in Starship vasitəsilə Marsa birbaşa uçuş təklifi bu yanaşmanın daha məqsədəuyğun olduğunu göstərir.

İnsan sağlamlığı və təhlükəsizlik

Gateway-də uzun müddət qalmaq astronavtların sağlamlığı üçün risklər yarada bilər. Ay orbitindəki radiasiya səviyyəsi Yer orbitindəki radiasiyadan iki dəfə yüksəkdir. Mikroqravitasiya isə insan bədəninə mənfi təsir göstərir. Ay səthində isə astronavtlar regolitlə örtülmüş yaşayış modulları vasitəsilə radiasiyadan qoruna bilər və Ayın qravitasiya şəraiti mikroqravitasiyadan daha az zərərli ola bilər.

Nəticə

NASA-nın Ayda daimi varlıq qurmaq və insanları Marsa göndərmək kimi yüksək məqsədləri var. Lakin bu məqsədlərin reallaşdırılması üçün kifayət qədər maliyyə resursları lazımdır. Gateway kimi səmərəsiz layihələrdən imtina edərək, resursları əsas məqsədlərə yönəltmək daha məqsədəuyğun hesab edilir. Bu yanaşma həm elmi, həm də insanlıq üçün daha böyük faydalar gətirə bilər.