NASA MAVEN missiyasının rəsmi sonu: Mars tədqiqatında yeni dövr başlayır

Mars atmosferini müşahidə edən MAVEN kosmik aparatının missiyası sona çatdı

NASA 3 iyun 2026-cı ildə MAVEN kosmik aparatının rəsmi olaraq fəaliyyətinin dayandırıldığını açıqladı. 2014-cü ilin sentyabrında Mars orbitinə çıxan MAVEN, gündə təxminən 6.6 dəfə Mars ətrafında dövr edərək planetin atmosferinin itirilməsini araşdırırdı. Lakin 2025-ci ilin dekabrında Mars arxasında fırlanarkən əlaqə itdi və aparatın fırlanma sürətində anomaliya baş verdi.

Anomaliya və əlaqənin kəsilməsi

NASA-nın Deep Space Network (DSN) sistemi MAVEN-dən siqnal ala bilmədi. DSN tərəfindən əldə olunan qısa telemetriya məlumatları aparatın qeyri-adi sürətlə fırlandığını göstərdi ki, bu da onun orbit trayektoriyasının dəyişdiyini işarə edirdi. Bu anomaliya nəticəsində aparatın batareyası boşaldı və əlaqə sisteminin enerjisi tükəndi. NASA-nın Anomaliya İcmal Komissiyası apardığı araşdırmada aparatın bərpa olunmaz vəziyyətdə olduğunu təsdiqlədi. Ancaq bu hadisənin dəqiq səbəbi hələ tam məlum deyil.

MAVEN-in elmi nailiyyətləri

MAVEN Mars atmosferinin itirilməsini birbaşa müşahidə edən ən yaxşı aparat kimi qiymətləndirilib. NASA-nın 3 iyun 2026-cı il tarixində keçirdiyi telekonfransda aparatı "günəş sistemində atmosfer itkisini izləyən ən yaxşı müşahidəçi" kimi təqdim etdilər. MAVEN Marsda müxtəlif auroralar aşkar etdi və maqnetosferanın günəş küləyindən asılı olaraq minlərlə kilometr genişləndiyini göstərdi. Bu kəşflər Marsın atmosferi və maqnit qalxanı ilə günəş radiasiyası arasındakı qarşılıqlı əlaqəni daha yaxşı anlamağa kömək etdi.

MAVEN-in missiyasının sonu və gələcək perspektivlər

NASA mütəxəssisləri üçün MAVEN-in itirilməsi "sevilən birinin itirilməsi" kimi dəyərləndirilib. Aparatın toplanmış məlumatları gələcəkdə Mars tədqiqatlarında və insan missiyalarının planlaşdırılmasında əhəmiyyətli rol oynayacaq. MAVEN-in missiyasının sona çatması kosmik tədqiqatlarda yeni mərhələnin başlanğıcıdır və gələcəkdə Marsın sirlərini açmaq üçün yeni missiyalar həyata keçiriləcək.