NASA-nın Juno gəmisi Qanymedin auroralarının sirrini ilk dəfə açır: Nə baş verir?

Qanymedin auroraları: Yupiterin ən böyük ayındakı işıqlı möcüzə

2021-ci ilin 7 iyulunda NASA-nın Juno kosmik gəmisi Qanymedinin yaxınından keçərək onun auroralarını ultrabənövşəyi spektrdə qeydə aldı. Bu görüntülər Yupiterin maqnit sahəsi ilə yaranan işıqların incə və gözlənilməz detalları ilə zəngindir. Qanymedin auroraları, Yer kürəsinin şimal işıqlarına oxşasa da, hamar ovalar şəklində deyil. Onlar kiçik, parlaq ləkələrdən ibarətdir və Yer ilə Yupiter auroralarında müşahidə olunan "boncuk" adlanan strukturlara bənzəyir.

NASA və Liège Universitetinin tədqiqatı

Bu tədqiqat Liège Universitetinin Atmospheric and Planetary Physics Laboratoriyası (LPAP) tərəfindən aparılıb və 6 yanvar 2026-cı ildə Astronomy & Astrophysics jurnalında dərc olunub. Postdoktor tədqiqatçı Alessandro Moirano və magistr dissertasiyası ilə tədqiqata ilham verən Philippe Gusbin bu işin əsas simalarıdır. Juno-nun ultraviolet spektroqrafı auroralardakı kiçik detalları göstərərək, bu işıqların strukturunu ilk dəfə belə dəqiq şəkildə ortaya qoydu.

Qanymedin: maqnit sahəsinə malik yeganə ay

Qanymedin Yupiterin ən böyük ayı olmaqla yanaşı, öz maqnit sahəsinə sahib yeganə aydır. Bu maqnit sahəsi Yupiterin güclü maqnit sahəsi ilə qarşılıqlı təsirə girərək auroraların yaranmasına səbəb olur. Yerdə auroralar günəşdən gələn yüklü hissəciklərin maqnit sahəsinə daxil olub atmosfer qazları ilə qarşılıqlı təsirindən yaranır. Qanymedində isə auroralar Yupiterin maqnit sahəsi ilə qarşılıqlı təsir nəticəsində əmələ gəlir.

Juno-nun Qanymedinlə görüşü 15 dəqiqədən az davam edib və bu, kosmik gəminin həmin ayla son görüşü oldu.

Gələcəkdə daha dərindən araşdırma

Auroralardakı "boncuk"ların tezliyi və yaranma mexanizmi hələ tam aydın deyil. Bu səbəbdən Avropa Kosmik Agentliyinin JUICE missiyası 2031-ci ildə Qanymedini daha dərindən araşdırmaq üçün yola düşəcək. Bu missiya auroraların təbiətini və Yupiter sisteminin maqnit mühitini daha yaxşı başa düşməyə imkan verəcək.

Elmi əhəmiyyəti

Qanymedin auroralarının bu yeni görüntüləri kosmik elmi zənginləşdirməklə yanaşı, Yupiter və onun aylarının maqnit sahələrinin qarşılıqlı təsiri barədə anlayışımızı dərinləşdirir. Hər bir yeni kəşf kainatın daha geniş və rəngarəng mənzərəsini təqdim edir.