NASA Swift teleskopunu Yerə düşməkdən necə xilas edir? İlk dəfə açıqlanır!

Swift teleskopunun sürətlə alçaq orbitə düşməsi

NASA-nın 2004-cü ildə buraxdığı Swift teleskopu, qamma şüa partlayışlarını izləyən kosmik müşahidə vasitəsidir. 2024-cü ilin güclü günəş fırtınalarından sonra teleskop sürətlə Yerə yaxınlaşan alçaq orbitə düşür. Orbit hündürlüyü əvvəl 370 mil (təxminən 595 km) idisə, indi 230 milə (təxminən 370 km) enib. Bu, Yer atmosferinin yuxarı qatındakı hava müqavimətinin təsiri ilə baş verir.

Robot kosmik gəmi ilə xilas planı

NASA Swift teleskopunu Yerə düşmədən əvvəl təhlükəsiz orbitə qaldırmaq üçün Arizona əsilli Katalyst Space Technologies tərəfindən hazırlanmış LINK adlı robot kosmik gəmisindən istifadə etməyi planlaşdırır. LINK 27 iyun 2026-cı ildə Pegasus raketi ilə buraxılacaq. Kosmik gəmi tam avtonom işləyərək Swift teleskopuna yaxınlaşacaq, üç metal qol və sıxıcı vasitəsilə tutacaq və orbitini təxminən 150 mil (təxminən 240 km) yüksəklikdə təhlükəsiz səviyyəyə qaldıracaq.

Missiyanın texniki və maliyyə tərəfi

Swift teleskopunun ilkin missiyası 160 milyon ABŞ dolları dəyərində olub və iki il işləmək üçün nəzərdə tutulmuşdu. Lakin o, artıq 20 ildən çoxdur ki, fəaliyyət göstərir. NASA orbit yüksəltmə əməliyyatı üçün 30 milyon dollardan (təxminən 51 milyon AZN) çox vəsait ayırıb. LINK kosmik gəmisinin tutma və orbit yüksəltmə əməliyyatı aylarla davam edə bilər və tam avtonom olması onu unikal edir.

Ekspertlərin fikirləri və qeyri-müəyyənliklər

NASA və Katalyst Space Technologies mütəxəssisləri bu addımı “boost era” (yüksəltmə dövrü) adlandırır. Missiyanın baş tədqiqatçısı Brad Cenko deyir: “Tam açıq danışmaq lazımdırsa, orbiti yüksəltmək fikri əvvəllər çox uzaq görünürdü.” Katalyst-in baş tədqiqatçısı Kieran Wilson isə əlavə edir: “Hər kəs bu teleskopu xilas etmək istəyir.” Lakin Swift teleskopunun dəqiq fiziki vəziyyəti və tutmaq üçün möhkəm yerlərin olub-olmaması hələ də tam məlum deyil.

İnsan təsiri və gələcəyə baxış

Bu əməliyyat kosmosda robot texnologiyalarının inkişafında yeni mərhələ ola bilər. İnsan astronavtların iştirakı olmadan aparılan bu xilas missiyası gələcəkdə digər orbitdə olan köhnəlmiş cihazların da yenilənməsinə yol açacaq. NASA-nın bu cəhdləri kosmosda müşahidə və tədqiqat imkanlarını genişləndirmək istəyən insanlıq üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.